General George S. Patton was assassinated to silence his criticism of allied war leaders

General George S. Patton

General George S. Patton

George S. Patton, America’s greatest combat general of the Second World War, was assassinated after the conflict with the connivance of US leaders, according to a new book.

The newly unearthed diaries of a colourful assassin for the wartime Office of Strategic Services (OSS), the forerunner of the CIA, reveal that American spy chiefs wanted Patton dead because he was threatening to expose allied collusion with the Russians that cost American lives.

The death of General Patton in December 1945, is one of the enduring mysteries of the war era. Although he had suffered serious injuries in a car crash in Manheim, he was thought to be recovering and was on the verge of flying home.

But after a decade-long investigation, military historian Robert Wilcox claims that OSS head General “Wild Bill” Donovan ordered a highly decorated marksman called Douglas Bazata to silence Patton, who gloried in the nickname “Old Blood and Guts”.

His book, “Target Patton”, contains interviews with Mr Bazata, who died in 1999, and extracts from his diaries, detailing how he staged the car crash by getting a troop truck to plough into Patton’s Cadillac and then shot the general with a low-velocity projectile, which broke his neck while his fellow passengers escaped without a scratch.

Mr Bazata also suggested that when Patton began to recover from his injuries, US officials turned a blind eye as agents of the NKVD, the forerunner of the KGB, poisoned the general.

Mr Wilcox told The Sunday Telegraph that when he spoke to Mr Bazata: “He was struggling with himself, all these killings he had done. He confessed to me that he had caused the accident, that he was ordered to do so by Wild Bill Donovan.

“Donovan told him: ‘We’ve got a terrible situation with this great patriot, he’s out of control and we must save him from himself and from ruining everything the allies have done.’ I believe Douglas Bazata. He’s a sterling guy.”

Mr Bazata led an extraordinary life. He was a member of the Jedburghs, the elite unit who parachuted into France to help organise the Resistance in the run up to D-Day in 1944. He earned four purple hearts, a Distinguished Service Cross and the French Croix de Guerre three times over for his efforts.

After the war he became a celebrated artist who enjoyed the patronage of Princess Grace of Monaco and the Duke and Duchess of Windsor.

He was friends with Salvador Dali, who painted a portrait of Bazata as Don Quixote.

He ended his career as an aide to President Ronald Reagan’s Navy Secretary John Lehman, a member of the 9/11 Commission and adviser to John McCain’s presidential campaign.

Mr Wilcox also tracked down and interviewed Stephen Skubik, an officer in the Counter-Intelligence Corps of the US Army, who said he learnt that Patton was on Stalin’s death list. Skubik repeatedly alerted Donovan, who simply had him sent back to the US.

“You have two strong witnesses here,” Mr Wilcox said. “The evidence is that the Russians finished the job.”

The scenario sounds far fetched but Mr Wilcox has assembled a compelling case that US officials had something to hide. At least five documents relating to the car accident have been removed from US archives.

The driver of the truck was whisked away to London before he could be questioned and no autopsy was performed on Patton’s body.

With the help of a Cadillac expert from Detroit, Mr Wilcox has proved that the car on display in the Patton museum at Fort Knox is not the one Patton was driving.

“That is a cover-up,” Mr Wilcox said.

George Patton, a dynamic controversialist who wore ivory-handled revolvers on each hip and was the subject of an Oscar winning film starring George C. Scott, commanded the US 3rd Army, which cut a swathe through France after D-Day.

But his ambition to get to Berlin before Soviet forces was thwarted by supreme allied commander Dwight D. Eisenhower, who gave Patton’s petrol supplies to the more cautious British General Bernard Montgomery.

Patton, who distrusted the Russians, believed Eisenhower wrongly prevented him closing the so-called Falaise Gap in the autumn of 1944, allowing hundreds of thousands of German troops to escape to fight again,. This led to the deaths of thousands of Americans during their winter counter-offensive that became known as the Battle of the Bulge.

In order to placate Stalin, the 3rd Army was also ordered to a halt as it reached the German border and was prevented from seizing either Berlin or Prague, moves that could have prevented Soviet domination of Eastern Europe after the war.

Mr Wilcox told The Sunday Telegraph: “Patton was going to resign from the Army. He wanted to go to war with the Russians. The administration thought he was nuts.

“He also knew secrets of the war which would have ruined careers.

I don’t think Dwight Eisenhower would ever have been elected president if Patton had lived to say the things he wanted to say.” Mr Wilcox added: “I think there’s enough evidence here that if I were to go to a grand jury I could probably get an indictment, but perhaps not a conviction.”

Charles Province, President of the George S. Patton Historical Society, said he hopes the book will lead to definitive proof of the plot being uncovered. He said: “There were a lot of people who were pretty damn glad that Patton died. He was going to really open the door on a lot of things that they screwed up over there.”


Операция “Немыслимое:” Россия: Угроза для западной цивилизации


Окончательный (вариант) 22 мая 1945г.

Военный кабинет

Штаб объединенного планирования


Доклад Штаба объединенного планирования

1. Нами проанализирована (возможность проведения) опе­рации “Немыслимое”. В соответствии с указаниями анализ осно­вывался на следующих посылках:
а) Акция получает полную поддержку общественного мнения как Британской империи, так и Соединенных Штатов, соответст­венно, высоким остается моральный настрой британских и аме­риканских войск.
б) Великобритания и США имеют полную поддержку со сто­роны польских войск и могут рассчитывать на использование не­мецкой рабочей силы и сохранившегося германского промыш­ленного потенциала.
в) Нельзя полагаться на какую бы то ни было помощь со сторо­ны армий других западных держав, хотя в нашем распоряжении на их территории находятся базы и оборудование, к использова­нию которых, возможно, придется прибегнуть.
г) Русские вступают в альянс с Японией.
д) Дата объявления военных действий – 1 июля 1945 г.
е) До 1 июля продолжается осуществление планов передисло­кации и демобилизации войск, затем оно прекращается.
В целях соблюдения режима повышенной секретности кон­сультации со штабами министерств, ведающих видами воору­женных сил, не проводились.


2. Общеполитическая цель (операции) – навязать русским во­лю Соединенных Штатов и Британской империи.
Хотя “воля” двух стран и может рассматриваться как дело, на­прямую касающееся лишь Польши, из этого вовсе не следует, что степень нашего вовлечения (в конфликт) непременно будет огра­ниченной. Быстрый (военный) успех может побудить русских хотя бы временно подчиниться нашей воле, но может и не побу­дить. Если они хотят тотальной войны, то они ее получат.
3. Единственный для нас способ добиться цели в определен­ном и долгосрочном плане – это победа в тотальной войне, но с учетом сказанного выше, в пункте 2, относительно возможно­сти скорого (военного) успеха, нам представляется правильным подойти к проблеме с двумя посылками:
а) тотальная война неизбежна, и нами рассмотрены шансы на успех с учетом этой установки;
б) политическая установка такова, что быстрый (военный) ус­пех позволит нам достигнуть наших политических целей, а после­дующее участие (в конфликте) нас не должно волновать.


4. Поскольку возможность революции в СССР и политическо­го краха нынешнего режима нами не рассматривается и мы не компетентны давать суждения по этому вопросу, вывести рус­ских из игры можно только в результате:
а) оккупации столь (обширной) территории собственно России, чтобы свести военный потенциал страны до уровня, при котором дальнейшее сопротивление (русских) становится невозможным;
б) нанесения русским войскам на поле сражения такого пора­жения, которое сделало бы невозможным продолжение Совет­ским Союзом войны.

Оккупация жизненного пространства России

5. Возможно такое развитие ситуации, при котором русским удастся отвести войска и тем самым избежать решающего пора­жения. В этом случае они могут принять на вооружение тактику, столь успешно использовавшуюся ими против немцев, а также в предшествующих войнах и состоящую в использовании огром­ных расстояний, которыми территория наделила их. В 1942 г. немцы дошли до рубежей Москвы, Волги и Кавказа, но методы эвакуации заводов в сочетании с развертыванием новых ресур­сов и помощью союзников позволили СССР продолжить боевые действия.
6. Фактически невозможно говорить о пределе продвижения союзников в глубь России, при котором дальнейшее сопротивле­ние (русских) станет невозможным. Трудно себе представить са­му возможность столь же глубокого и быстрого проникновения союзников, как то удалось немцам в 1942 г., при том что такое их продвижение не привело к решающему исходу.

Решающее поражение русских войск

7. Детали о наличных силах и дислокации русских войск и войск союзников приведены в Приложениях II и III и проиллюст­рированы на картах А и В. Существующий на сегодня баланс сил в Центральной Ев­ропе, где русские располагают преимуществом приблизительно три к одному, делает в нынешней ситуации маловероятной пол­ную и решающую победу союзников на этой территории. Хотя у союзников лучше обстоят дела с организацией и чуть лучше ­со снаряжением (войск), русские в войне с немцами показали себя грозными противниками. Они располагают компетентным командованием, соответствующим снаряжением и организацией (войск), которая, возможно, и не отвечает нашим стандартам, но выдержала испытание (войной). С другой стороны, лишь около трети их дивизий соответствуют высокому уровню (требований), другие значительно отстают от них, а по части мобильности все они без исключения существенно уступают соответствующим формированиям союзников.
8. Для нанесения решительного поражения России в тоталь­ной войне потребуется, в частности, мобилизация людских ре­сурсов (союзников) с тем, чтобы противостоять нынешним колоссальным людским ресурсам (русских). Этот исключительно продолжительный по срокам проект включает в себя:
а) широкомасштабную дислокацию в Европе колоссальных американских ресурсов (живой силы);
б) переоснащение и реорганизацию людских ресурсов Герма­нии и всех западноевропейских союзников.


9. Наши выводы:
а) если политической целью является достижение определен­ного и окончательного результата, необходимо добиться пораже­ния России в тотальной войне;
б) результат тотальной войны с Россией непредсказуем, со всей определенностью можно сказать одно: победа в такой вой­не – задача очень продолжительного времени.


10. Тем не менее на основе политической оценки (ситуации) может быть сделан вывод о том, что быстрая и ограниченная по­беда заставит Россию принять наши условия.
11. Перед принятием решения о начале военных действий сле­дует учесть следующее:
а) Если оценка ошибочна и достижение любой поставленной нами ограниченной цели не заставит Россию подчиниться на­шим условиям, мы фактически окажемся втянутыми в тотальную войну.
б) Ограничить военные действия каким-то одним регионом невозможно, а стало быть, по мере их развертывания нам придет­ся считаться с реальностью глобальной схватки.
в) Даже если все пойдет по плану, мы не достигнем оконча­тельного с военной точки зрения результата. Военная мощь Рос­сии останется несломленной, и русские всегда смогут возобно­вить конфликт в любой подходящий для себя момент.
12. Тем не менее в случае готовности, с учетом всех вышеизло­женных опасностей, пойти на риск ограниченной военной ак­ции, мы проанализировали возможные шаги по нанесению рус­ским удара, который бы вынудил их принять наши условия даже в той ситуации, когда они смогут избежать решающего пораже­ния и в военном отношении все еще будут способны продолжать борьбу.

Общая стратегическая ситуация

13. Из противостоящих нам русских сил самой грозной, безусловно, является Красная армия. Не существует угрозы нашим ба­зам и судам, сравнимой с немецкой угрозой, со стороны русских стратегических бомбардировщиков или подводных лодок, а пото­му основное внимание следует уделить силе и дислокации (час­тей) Красной армии.
14. Европа. Основные силы Красной армии сосредоточены в Центральной Европе. Несмотря на то что русские могут оккупи­ровать Норвегию до Тронхейма на юге и Грецию, это обстоятель­ство не окажет существенного влияния на общую стратегиче­скую ситуацию. В Европе русские могут также оккупировать Турцию и, используя свое нынешнее господствующее положе­ние в Юго-Восточной Европе, способны блокировать Проливы, предотвратив любую возможную военно-морскую акцию союз­ников в Черном море. Само по себе это не создает дополнитель­ной угрозы для нас, но Юго-Восточная Европа, включая Грецию, тут же будет закрыта для нашего влияния и торговли.
15. Ближний Восток. Чрезвычайно опасная ситуация может возникнуть в Персии и Ираке. Представляется вполне вероят­ным наступление русских в этом регионе с целью захвата ценных нефтяных месторождений и по причине исключительной важно­сти этого региона для нас. По нашим оценкам, здесь против союз­ных войск в составе трех индийских бригадных групп могут быть использованы около 11 русских дивизий. В силу сказанного труд­но представить, как нам удастся отстоять названные территории при том, что утрата этого источника поставок нефти может иметь чрезвычайно серьезные (последствия).
В силу транспортных сложностей и по причине вовлеченно­сти в (кампанию в) Центральной Европе представляется малове­роятным на начальном этапе (военных действий) наступление русских в направлении Египта.
Но они, безусловно, попытаются спровоцировать беспорядки во всех государствах Ближнего Востока.
16. Индия. Несмотря на то что русские, вне всякого сомнения, попытаются спровоцировать беспорядки в Индии, возможность про ведения ими военной акции в этом регионе представляется сомнительной.
17. Дальний Восток. На Дальнем Востоке любое соглашение между русскими и японцами позволит последним высвободить силы для укрепления метрополии или для возобновления наступ­ления в Китае. Они вряд ли смогут предпринять широкомасштаб­ные операции по возврату утерянных ими территорий. Посколь­ку, однако, решающие операции против Японии, судя по всему, придется отложить, в войне с Японией может возникнуть тупико­вая ситуация. Наступательные акции русских против союзников на Дальнем Востоке представляются маловероятными.
18. Вышеприведенные доводы и нынешняя диспозиция глав­ных сил подводят нас к выводу, что основным театром (военных действий) неизбежно становится Центральная Европа – со вспо­могательными (по характеру), но чрезвычайно важными (по по­следствиям) операциями в районе Пер сии – Ирака.
19. В Приложении 1 нами анализируется (возможность прове­дения военной) кампании в Европе. Ключевые положения наше­го анализа суммированы ниже.

Факторы, влияющие на нашу стратегию в Восточной Европе

20. В первую очередь мы будем иметь превосходство над рус­скими в воздухе и на море. Последнее позволит нам контролиро­вать Балтику, но само по себе это не сыграет существенной роли в достижении быстрого успеха.
21. В воздухе наше преимущество будет до известной степени осложняться тем обстоятельством, что силы наших стратегических бомбардировщиков поначалу должны будут базироваться в Анг­лии – даже в случае использования промежуточных аэродромов на континенте. Изнурительные нагрузки ВВС и большие расстоя­ния, которые им придется преодолевать, вряд ли позволят исполь­зовать их с той же эффективностью, как во время войны с Герма­нией.
22. Русская промышленность настолько рассредоточена, что едва ли может рассматриваться как выигрышная цель для воз­душных ударов. В то же время значительная протяженность рус­ских коммуникаций, судя по всему, может предложить нам куда более предпочтительные цели (для бомбардировок), в особенно­сти на. важных переправах через водные преграды. Однако для достижения сколько-нибудь эффективных результатов такие удары по коммуникациям должны координироваться с наступле­нием на суше.
Итак, единственным средством достижения нами быстрого (военного) успеха является сухопутная кампания, позволяющая в полной мере использовать наше преимущество в воздухе – как тактическое, так и при ударах по русским коммуникациям.
2З. Изучение топографической (карты) и общей направленно­сти коммуникаций указывает на то, что главные усилия сухопут­ного наступления должны быть сосредоточены на Севере (Евро­пы). Это предоставляет нам дополнительные преимущества, по­скольку позволяет использовать для прикрытия нашего левого фланга и действий против правого фланга противника наше во­енно-морское преимущество на Балтике.
24. Итак, кампанию следует проводить на Северо-востоке Ев­ропы, в первую очередь, сухопутными силами.

Сухопутная кампания в Северо-Восточной Европе

25. Возможность привлечения к наступательным операциям союзных войск в значительной степени будет определяться тем, какая часть их будет связана необходимостью восстановления и охраны коммуникаций в разрушенных районах Германии.
26. Приняв в расчет эту часть, а также силы, необходимые для обеспечения безопасности фронта к северу до линии Дрезден ­Хемниц, мы, по нашим оценкам, получаем порядка 47 дивизий, включая 14 бронетанковых дивизий, которые могут быть задей­ствованы в наступательных операциях.
27. Русские в ответ, согласно нашим оценкам, смогут выста­вить силы, эквивалентные 170 дивизиям союзников, из которых З0 дивизий – бронетанковые. Таким образом, мы столкнемся с неравенством сил в примерно м соотношении два к одному ­в бронетанковых войсках и четыре к одному – в сухопутных.
28. Трудно дать оценку тому, в какой мере наше преимущест­во в тактической авиации и в управлении войсками помогло бы восстановить баланс (сил), но с учетом указанного выше их нера­венства развертывать наступление было бы определенно риско­ванным мероприятием.
Если, несмотря ни на что, будет выбран именно этот вариант, он может быть реализован посредством двух главных ударов: – северного, по оси Штеттин – Шнейдемюль – Быдгощ; – южного, по оси Лейпциг – Коттбус – Познань и Бреслау.
29. Основные танковые сражения скорее всего развернутся восточнее линии Одер – Нейсе, и от их исхода, возможно, будет зависеть исход кампании. При благоприятном исходе мы, вероят­но, сможем достичь общей линии Данциг – Бреслау. Всякое по­следующее наступление, однако, означало бы растяжение линии фронта, который необходимо удерживать в течение зимы, и воз­растание угрозы, проистекающей от выступа, оформившегося в районе Богемии и Моравии, откуда русским не придется в обя­зательном порядке отступать. Следовательно, если нам не удаст­ся одержать необходимой нам победы к. западу от линии Дан­циг- Бреслау, то тем самым, вполне вероятно, мы окажемся на деле втянутыми в тотальную войну. З0. Итак, успех сухопутной кампании будет зависеть от исхода сражений к западу от вышеозначенной линии до наступления зимних холодов. Наша стратегическая позиция не является силь­ной сама по себе, и фактически мы вынуждены будем сделать ставку на одно крупное сражение при крайне невыгодном для нас соотношении сил.


З1. Согласно нашему заключению:
а) начиная войну с русскими, мы должны быть готовы к тоталь­ной войне, длительной и дорогостоящей в одно и то же время;
б) численный перевес русских на суше делает крайне сомнитель­ным возможность достижения ограниченного и быстрого (воен­ного) успеха, даже если, сообразно политическим взглядам, это будет соответствовать достижению наших политических целей.

Дж. Грэнтхем,
Дж. С. Томпсон,
У. А Аоусон

22 мая 1945 г.

Приложение I – Оценка кампании в Европе
Приложение II – Силы русских и их диспозиция
Приложение III – Союзные силы и их диспозиция
Приложение IV – Реакция Германии

Приложение I



1. Цель этой кампании – добиться быстрого, пусть и ограни­ченного, успеха (в войне) с русскими.


Использование ВВС

2. В воздухе наше преимущество будет до известной степени осложняться тем обстоятельством, что силы наших стратегиче­ских бомбардировщиков поначалу должны будут базироваться в Англии – даже в случае использования промежуточных аэро­дромов на континенте. Изнурительные нагрузки ВВС и большие расстояния, которые им придется преодолевать, вряд ли позволят использовать их с той же эффективностью, как во время войны с Германией.
З. Русская промышленность настолько рассредоточена, что ед­ва ли может рассматриваться как выигрышная цель для воздуш­ных ударов. В то же время значительная протяженность русских коммуникаций, судя по всему, может предложить нам куда более предпочтительные цели (для бомбардировок), в особенности важные переправы через водные преграды. Однако для достижения сколько-нибудь эффективных результатов такие удары по коммуникациям должны координироваться с наступлением на суше, с тем чтобы затруднить снабжение русских (частей).
4. Анализ уязвимых позиций в русских линиях коммуникаций приведен в Дополнении 1. Эти позиции, однако, расположены в основном вне пределов досягаемости тяжелых бомбардиров­щиков, базирующихся в Соединенном Королевстве. Следова­тельно, при необходимости атаковать эти цели бомбардировоч­ная авиация должна быть размещена на аэродромах в Северо-западной Европе, либо ей придеется использовать временные аэродромы.
5. Сложная система наземной организации бомбардировоч­ной авиации делает, однако, практически неосуществимым на протяжении нескольких месяцев перемещение последней из Со­единенного Королевства в Северо-Восточную Европу, а в тече­ние этого времени возможность нанесения быстрого и решитель­ного удара вполне может быть утрачена.
Использование временных аэродромов (и, как следствие,) ог­раничение силы ударов, возможно/ позволит нам усилить мощь ударов по важным целям за линией обороны русских (войск).
6. При рассмотрении вопроса о применении нами бомбарди­ровщиков следует, однако, принять во внимание значительное численное превосходство русских армий и тактической авиации, которую они развернут против нас. Превосходство это таково, что нам в основном придется использовать тяжелые бомбарди­ровщики в тактических целях для того, чтобы обеспечить прямую поддержку сухопутным войскам.
7. Бомбардировочная авиация в Средиземном море должна бу­дет использоваться в таком же качестве.


8. Изучение топографической (карты) и коммуникаций в Вос­точной Европе приводит к однозначному выводу, что основные усилия на суше должны быть предприняты нами на севере. К югу от условной линии Цвиккау – Хемниц – Дрезден – Герлиц, ис­ключая Дунайскую долину, удобных путей продвижения с запа­да на восток недостаточно, а преимущественно горный характер местности ограничивает возможности ведения маневренной войны.

Безопасность левого фланга

9. Важно предотвратить ответное продвижение русских от портов Северной Германии или Борнхольма к Швеции и Дании. Наше военно-морское преимущество на Балтике позволит пре­дотвратить его, тем не менее было бы разумно добиться быстрой капитуляции Штеттина. Сказанное свидетельствует в пользу на­несения одного из главных ударов по побережью Северной Гер­мании при поддержке массированных фланговых атак, что поз­волило бы использовать наше превосходство при ведении широ­комасштабных военных действий.
В дополнение к этому наши ВМС на Балтике перережут мор­ские коммуникации противника и уничтожат любую военно-мор­скую группировку, вышедшую в море. (Тем не менее) все это суще­ственно не отразится на способности или воле русских к сопро­тивлению.

Тыловое обеспечение

10. На оккупированной войсками союзников германской тер­ритории система коммуникаций разрушена практически полно­стью, в то время как в части Германии, занятой русскими, разру­шения значительно менее масштабны, а железные дороги функ­ционируют. В силу этого в тылу союзников возникнут трудности в транспортном сообщении.
11. Вполне вероятно, потребуются большие усилия войск и ре­сурсы с тем, чтобы предотвратить превращение Германии в по­меху (для наших действий). Насколько они будут серьезны, спрогнозировать невозможно. Тем не менее с точки зрения тыло­вого обеспечения, если наступление вообще будет предпринято, со­ображения организационного характера вряд ли помешают наше­му продвижению вперед, пока мы не подойдем к (линии перехо­да) от узкой к широкой (железнодорожной) колее. Сейчас ширококолейные маршруты на главных направлениях, возмож­но, доходят до линии р. Одер. Использование автотранспортных средств позволит нам обеспечить радиус действий (войск) при­мерно на 150 миль за пределами этой линии.


12. Исходя из вышесказанного, мы приходим к выводу, что:
а) (военная) кампания (против русских) должна первоначаль­но носить сухопутный характер и разворачиваться в Северо-Вос­точной Европе;
б) наилучшей зоной для наступления является территория к се­веру от линии Цвиккау- Хемниц – Герлиц.


Сухопутные войска

13. В Приложении III показано, что общие силы союзников в Северной Европе на 1 июля должны составлять:
– 20 бронетанковых дивизий;
– 50 пехотных дивизий;
– 5 воздушно-десантных дивизий;
– бронетанковые и пехотные бригады, эквивалентные 8 дивизиям.

Ситуация в оккупированной Германии

14. Оккупированная Германия является базой для любого пла­нируемого нами наступления. Стало быть, необходимо принять адекватные меры для обеспечения безопасности этой террито­рии. Возможное развитие ситуации там рассмотрено в Приложе­нии IV, из которого проистекает, что нам потребуются части для поддержания внутреннего порядка.
15. Более серьезное влияние на возможность привлечения и мобильность наших войск окажут, вероятно, последствия хао­са, в который Германия будет ввергнута вследствие союзных опе­раций. д.ля обеспечения функционирования союзных линий коммуникаций, возможно, придется отвлечь значительные инже­нерные, транспортные и управленческие ресурсы. Сколько-ни­будь достоверную оценку степени отвлечения дать в настоящее время невозможно.
16. Тем не менее, вероятно, придется оказать максимум давле­ния на наших западноевропейских союзников с тем, чтобы они принимали на себя все возрастающую ответственность (за положение дел) в Германии. Сопоставляя сказанное с вышеназванны­ми отвлекающими обстоятельствами, мы считаем себя вправе выдвинуть предположение о возможности сокращения оккупа­ционных сил Британии и Соединенных Штатов до:
– 10 пехотных дивизий;
– 1 бронетанковой дивизии.
Возможны еще большие сокращения по мере того, как прояс­нятся характер и степень сотрудничества с немцами. Поскольку, однако, подготовительные шаги в этом направлении маловероят­ны, если вероятны вообще, вышеуказанные цифры могут рассма­триваться как минимальные на начальной стадии действий.

Требования обороны

17. Можно ожидать проблем со стороны Югославии и, без со­мнения, наличия (русских) сил, (способных предпринять) на­ступление в Австрии. Поскольку, однако, местность вплоть до се­верных границ Австрии гористая и труднопроходимая, Верхов­ное союзное командование, Средиземноморская (группировка), на наш взгляд, могут организовать оборону этого участка до рай­она севернее Зальцбурга наличными силами. На эти цели будут полностью задействованы 3 бронетанковые и 12 пехотных диви­зий из числа имеющихся в наличии.
18. К северу от Зальцбурга мы имеем в распоряжении сильные оборонительные позиции вдоль линии от Богемских гор до Цвик­кау. Тем не менее ввиду их протяженности (250 миль) и с учетом численного превосходства русских, для обеспечения безопасно­сти этого участка фронта, на наш взгляд, потребуются силы по­рядка 5 бронетанковых и 20 пехотных дивизий.

Содействие со стороны немцев

19. Возможность содействия со стороны немцев рассмотрена в Приложении IV; согласно расчетам, на ранних этапах (военной кампании) можно переформировать и перевооружить 10 немец­ких дивизий. На них, однако, не следует рассчитывать в срок к 1 июля. Следовательно, хотя они и могут быть заново перефор­мированы ко времени участия в боевых действиях к осени, мы не включили их в наши расчеты.
20. Переформирование более значительных немецких сил бы­ло бы куда более продолжительным по времени мероприятием, поскольку оно связано с широкомасштабным переоснащением (немецких частей снаряжением) из союзных источников.

Заключение О наличных силах (союзников)

21. Таким образом, по нашим расчетам, наличные силы союз­ников для проведения наступательных операций на Севере со­ставляют:

Бронетанковые дивизии Пехотные дивизии Воздушно-десантные дивизии Эквивалент дивизий Итого
Общая наличность на 1 июля 20 50 5 8 83
Внутренняя безопасность 1 5 5 11
Оборона 5 20 25
Наличность для наступления 14 25 5 3 47

Военно-воздушные силы

22. При условии, что никаких сокращений в силах передового базирования не предполагается, тактические ВВС союзников в Северо-Западной Европе и Средиземном море будут составлять 6714 самолетов первой линии. Потенциал бомбардировочной авиации составляет 2464 самолета, из которых 1840 базируются в Соединенном Королевстве и 624 на Средиземном море.
23. О передислокации американских ВВС после 1 июня 1945 г. информации нет. Следовательно, приведенная раскладка может претерпеть изменения в сторону сокращения за счет продолжа­ющейся в течение июня передислокации (американской авиа­ции), если таковая будет иметь место.


24. Несмотря на ограничения, налагаемые на проведение опе­раций льдами в зимние месяцы, на Балтике будут необходимы следующие силы: – 2 или 3 крейсера;
– 2 флотилии эсминцев (включая 1 флотилию флота (метрополии));
– флотилия подводных лодок (малого класса);
– несколько флотилий моторизованных батарей/бронека­теров;
– 1 штурмовое соединение.
25. Эти силы, по-видимому, вынуждены будут базироваться в Брюнсбюттелькоге с передовыми базами на северогерманском побережье чуть позади сухопутных сил, а также в Швеции, где на эту роль подойдут Карлскруна (главная военно-морская база шведов) и Лиде-Фьорд.
26. Часть вышеозначенных сил может быть подтянута из флота метрополии, поскольку угроза в Северном море со сторо­ны русских чрезвычайно слаба, но остальную их часть придет­ся обеспечивать ценой наращивания наших сил на Дальнем Во­стоке.
27. Малотоннажные военные суда потребуются только в водах метрополии и в Средиземном море для уничтожения любых вра­жеских судов, рискнувших выйти из северных русских портов или через Дарданеллы в Средиземное море.


Сухопутные силы

28. Силы русских в Европе рассматриваются в Приложении II.
В целом войска, которыми они располагают, составляют: – 169 ударных дивизий;
– З47 обычных дивизий;
– 112 ударных танковых бригад;
– 141 обычную танковую бригаду.
29. Невозможно предвидеть изменения в дислокации русских к 1 июля. Тем не менее следует предполагать, что в связи с необ­ходимостью подготовки общественного мнения союзников к бу­дущей войне с Россией любое нападение (на нее) не станет (для русских) совершенным сюрпризом. Вероятно, они придут к за­ключению, что наступление с нашей стороны, скорее всего, бу­дет предпринято на Севере.
З0. Русским, вероятно, придется иметь дело со значительными проблемами по обеспечению внутренней безопасности в Поль­ше. Огромное большинство поляков, скорее всего, настроено ан­тирусски; русским не приходится полагаться на поддержку или просто нейтралитет даже армии Берлинга, насчитывающей се­годня в своих рядах 10 дивизий.
31. Но даже при таком допущении мы должны принять в рас­чет то, что нашему наступлению придется столкнуться с силами следующих армейских группировок русских:
– 2-й Прибалтийский (фронт);
– 1-й Прибалтийский и 3-й Белорусский (фронты);
– 2-й Белорусский (фронт);
– 1-й Белорусский (фронт);
– 1-й Украинский (фронт).
32. В целом эти фронты составят: – 100 ударных дивизий;
– 220 обычных дивизий;
– 88 ударных танковых бригад;
– 71 обычную танковую бригаду.
33. По грубым прикидкам это соответствует следующему эквиваленту союзных формирований: – 140 пехотных дивизий;
– 30 бронетанковых дивизий;
– 24 танковые бригады.


34. Российские ВВС на Западе имеют в своем распоряже­нии примерно 14600 самолетов, из которых 9380 – истребители и штурмовики и 3380 – бомбардировщики неустановленного ти­па, причем порядка 1 тыс. из них составляют тяжелую бомбарди­ровочную авиацию.
35. Таким образом, налицо порядка 2 тыс. самолетов разнород­ного или неустановленного типа, 800 из которых состоят на во­оружении военно-морской авиации русских.


36. На этапе открытия боевых действий стратегия русских, по-видимому, будет носить оборонительный характер. Если русские будут соответствующим образом предупреждены, они смогут укрепить передовые позиции, чтобы удержать нас на линии сопри­косновения. В силу значительного численного превосходства русские, возможно, вполне смогут предотвратить всякое продви­жение наших войск. Основную массу бронетанковых частей они, скорее всего, будут спокойно держать в тылу в качестве стратеги­ческого резерва в боеготовности для осуществления контрудара на тот случай, если нам удастся организовать прорыв. Если по­следнее произойдет, стратегия русских, вероятно, будет состоять в (организации) “вязкой” обороны вплоть до линии Одер – Нейсе в расчете на то, чтобы главное танковое сражение дать на терри­тории восточнее этих рек.
Им не потребуется в обязательном порядке параллельно (веде­нию боевых действий на линии фронта) выводить свои войска из Богемии и Моравии, и если они решат сохранить контроль над этими областями, возможно, при поддержке чехов, то по мере на­шего продвижения вперед этот выступ в нашей линии (обороны) станет причинять нам все большие неудобства.
37. На этапе открытия сухопутной кампании русские, вероят­но, будут использовать свои ВВС в основном для обеспечения не­посредственной поддержки сухопутным войскам. Возможно, в этой же роли будет задействована дальняя бомбардировочная авиация русских как доказавшая свою полную неэффективность в роли стратегической авиации.
38. Русские могут попытаться организовать массовый саботаж на союзных линиях коммуникаций, в особенности во Франции, Бельгии, Голландии и в меньшей степени в Германии. Обычным методом здесь могло бы стать использование (для этой цели) местных коммунистов, к которым для усиления будут внедряться русские, специально отобранные из числа репатриантов, какое-­то время пребывавших там в качестве заключенных или на при­нудительных работах.

Краткая схема кампании.

39. Ввиду превосходства русских в сухопутных войсках всякая наступательная операция (против них) носит определенно риско­ванный характер. Если решение о проведении сухопутной насту­пательной операции будет все же принято, для достижения эф­фекта максимальной внезапности с тем, чтобы выбить русских из равновесия, можно с учетом вышеизложенного сделать вывод о целесообразности нанесения двух главных ударов двумя следу­ющими армейскими группировками:
– на севере по оси Штеттин – Шнейдемюль – Быдгощ;
– на юге по оси Лейпциг – Коттбус – Познань и Бреслау.
40. Первоочередной целью здесь стал бы (выход на) линию Одер – Нейсе. Далее возможно наступление по общей линии Данциг – Бреслау. Однако степень продвижения на восток от линии Одер – Нейсе зависит от результата главного танково­го сражения, которое, как показано выше, может произойти в этой зоне, т. е. на участке Шнейдемюль – Быдгощ – Бреслау -­ Глогау.
41. Следует учитывать, что если русские не отойдут из Боге­мии и Моравии, то по мере развертывания нашего наступления будет растягиваться и наш южный фланг, за которым нам при­дется пристально следить. В силу протяженности гор, начиная от Герлица, с юга на восток протяженность фронта будет возрастать по мере нашего продвижения вперед.
42. Следовательно, если к осени мы достигнем линии Дан­циг- Бреслау и боевые действия по-прежнему продолжатся, мы можем оказаться в сложной ситуации, перед выбором: либо мы продвигаемся вперед, растягивая в тяжелых погодных условиях наши коммуникации, либо в течение (длинной) восточноевро­пейской зимы удерживаем слишком протяженный для имею­щихся в наличии сил фронт. Если продвижение за эту линию не­избежно, мы вполне можем оказаться втянутыми в фактическую тотальную войну, а стало быть, следуя посылке, на которой стро­ится анализ, нам необходимо одержать победу, достаточную для того, чтобы заставить русских подчиниться нашим условиям, за­паднее генеральной линии Данциг – Бреслау.


43. Итак, мы приходим к следующим заключениям.
а) Кампания в ее начальном виде будет носить характер сухо­путной операции в Северо-Восточной Европе.
б) Воздушные операции будут осуществляться в форме пря­мой поддержки наземных операций. Нам нужно быть готовыми нанести жестокое поражение русским ВВС и создать серьезные проблемы на железнодорожных коммуникациях в тылу у рус­ских.
в) Нам придется на деле упрочить свое военно-морское пре­имущество на Балтике и быть готовыми предотвратить любое движение русских в сторону Швеции или Дании.
г) Главные сухопутные операции будут носить характер союз­ного наступления к северу от линии Цвиккау – Хемниц – Дрез­ден – Герлиц, а остальная часть фронта будет удерживать обо­рону.
д) Какими именно силами для наступления мы будем распола­гать, в значительной степени зависит от неизбежных отвлекаю­щих обстоятельств, связанных с обеспечением функциониро­вания союзных коммуникаций на разрушенных немецких терри­ториях.
В вышеозначенном (см. пункт “г”) регионе мы, скорее всего, столкнемся с превосходством противника по танкам – в два раза и по пехоте – в четыре раза.
е) Ввиду такого превосходства (русских) любая наступатель­ная операция приобретает рискованный характер.
ж) В том случае, если, добившись эффекта неожиданности и выбив русских из состояния равновесия, (нами) будет призна­на возможность дальнейшего продвижения на восток, результат будет зависеть от исхода главного танкового сражения, которое может произойти восточнее линии Одер – Нейсе. Превосходство в управлении войсками и в авиации, возможно, позволит нам вы­играть эту битву, но нашу стратегическую позицию нельзя будет назвать в основе своей сильной, и фактически мы вынуждены бу­дем сделать ставку на тактический исход одного-единственного большого сражения.
з) В условиях продолжающихся боевых действий всякое про­движение за линию Данциг- Бреслау чревато опасными ослож­нениями. Не сумев одержать необходимую победу к западу от на­званной линии, мы фактически окажемся ввязанными в тоталь­ную войну.

Прuложенuе II



1. В настоящее время Россия производит огромную массу во­енных материалов для своих сухопутных и военно-воздушных сил. Львиная доля их транспортируется в армейские части по протяженным и разреженным линиям коммуникаций, особенно уязвимым для ударов с воздуха.
2. Ее (России) военный потенциал существенно возрастет в первой половине 1945 г. за счет промышленных ресурсов и сы­рья оккупированных ею территорий, в особенности за счет Верх­ней Силезии. Эти территории ныне реорганизуются русскими, . и большая часть промышленного оборудования, согласно донесе­ниям, ныне находится в процесс е демонтажа и транспортировки в Россию. Следовательно, русские не получат немедленного вы­игрыша от приобретения этих ресурсов и не смогут восполнить соответствующим образом утрату союзных поставок. С другой стороны, военные силы русских получат некий немедленный вы­игрыш от захвата германского снаряжения – в особенности ав­тотранспорта и противотанкового оружия.
З. В закончившейся войне из продукции, на союзные поставки которой Россия полагалась в самых широких масштабах, назовем автотранспорт и высокооктановый авиационный бензин, импорт которого составил примерно половину всех поставок. для под­держания массового производства военной продукции на ны­нешнем уровне Россия ныне в значительной степени нуждается в союзных поставках, в особенности взрывчатых материалов, ка­учука, меди, окиси магния и некоторых ферросплавов. Тем не менее даже если она лишится этих поставок, нельзя будет с уве­ренностью утверждать, что она не сможет, если примет такое ре­шение, с помощью военных трофеев продолжать войну с неубы­вающей и всеохватывающей эффективностью на протяжении периода в несколько месяцев. Наиболее ощутимы будут ее потери в таких областях, как техническая оснащенность самолетов, военный транспорт и взрывчатые материалы.
4. Россия, вероятно, сумеет сохранить свой нынешний уро­вень рационирования в отсутствие продовольственных поставок союзников, даже если для этого, возможно, придется пойти на взыскание тяжкой контрибуции со всех оккупированных ею в Европе территорий.
5. Россия окажется перед исключительно серьезной задачей полного восстановления коммуникаций к 1 июля. Подавляющая часть мостов будет по-прежнему представлять собой времен­ные деревянные конструкции, не удастся восстановить желез­нодорожную сеть к востоку от Вислы и сменить ширину колеи на ней, возможно, за исключением главных магистралей, веду­щих с Востока на Запад. Последние будут уязвимы для ударов с воздуха.
Она (Россия) будет страдать от возрастающей нехватки локо­мотивов и автотранспорта, вызванной их износом и ударами авиации. Нехватка эта будет усиливаться по причине вынужден­но длинного прогона из основных промышленных регионов, (расположенных) на Урале и к востоку от Москвы.
У русских не возникнет проблемы сокращения живой си­лы для работ внутри России благодаря возвращению военно­пленных и перемещенных лиц и широкомасштабному призы­ву на военную службу рабочей силы на оккупированных терри­ториях.



6. Если допустить, что в нынешней войне русские потеряли ориентировочно 10- 11 млн. человек, то общая численность отмо­билизованных сухопутных сил русских на 1 июля может соста­вить чуть более 7 млн. человек. Более 6 млн. из них, по нашим оцен­кам, задействованы на европейском театре военных действий. Кроме того, в их составе будут действовать около 600 тыс. чело­век (личного состава) подразделений спецбезопасности (НКВД). В русской армии сложилось способное и опытное Верховное главнокомандование. Это чрезвычайно стойкая в (бою) армия, на содержание и передислокацию которой уходит меньше средств, чем в любой из западных армий, и она использует дерзкую такти­ку, в значительной степени основанную на пренебрежении к по­терям при достижении поставленных целей. (Система) охраны и маскировки (русских) на всех уровнях отличается высоким уровнем. Оснащение (русской армии) на протяжении войны стремительно улучшалось и ныне является хорошим. О том, как оно развивалось, известно достаточно много, и можно утверж­дать, что оно определенно не хуже, чем у других великих держав. Продемонстрированная русскими способность к улучшению су­ществующих видов вооружения и снаряжения и развертыванию их массового производства чрезвычайно впечатляет. Известны примеры того, как немцы копировали основные характеристики образцов русского оружия. За время войны отмечено заметное продвижение (русских) в области радиосвязи и технических средств форсирования рек, ремонта бронетехники и восстанов­ления железнодорожных путей. На высоком уровне находится подготовка инженерных кадров.
7. С другой стороны, на сегодняшний день русская армия стра­дает от тяжелых потерь и усталости, вызванной войной. Тактиче­ский и образовательный уровень (русских солдат) в целом ниже, чем у германской армии. В силу сравнительного невысокого об­щего уровня образования русские вынуждены резервировать лучший человеческий материал для специальных родов войск: ВВС, бронетанковых подразделений, артиллерии и инженерных войск. В силу этого с точки зрения уровня подготовки солдата пе­хота оказалась не на высоте положения в сравнении с западными стандартами. Наблюдается ощутимый недостаток высокообразо­ванных и подготовленных штабных офицеров и офицеров сред­него звена, что неизбежно оборачивается сверхцентрализацией (в управлении). Есть многочисленные свидетельства того, что русское командование сталкивается за рубежом со значительны­ми проблемами поддержания дисциплины. Широко распростра­нены мародерство и пьянство, и это – симптом того, что армия устала от войны, (что особенно отчетливо проявляется) при со­прикосновении с более высоким уровнем материального достат­ка, нежели тот, что достигнут дома. Любое возобновление войны в Европе вызовет в Красной армии серьезное напряжение. Ее частям придется сражаться за пределами России, и Верховное глав­нокомандование, возможно, столкнется со сложностями в под­держании морального духа среди рядового состава, в особенно­сти пехотных подразделений низшего звена. Этот фактор может быть усилен посредством эффективного использования союзной пропаганды.


8. Моральный настрой русских ВВС заслуживает высокой оценки. Русские летчики отличаются разумностью и действуют с неизменной компетентностью, иногда – с блеском и обладают обширным опытом ведения тактических операций малой дально­сти в поддержку армейских сил. Следует, (правда,) учесть, что они давно уже действуют в условиях численного превосходства над немцами. их подготовка и дисциплина находятся практиче­ски на уровне союзных ВВС.
9. В целом силы передовой линии русских ВВС имеют в своем составе 16500 действующих самолетов, объединенных в четыре армии:
Армейские ВВС численностью свыше 14 тыс. самолетов, осна­щенных для оказания непосредственной поддержки армейским сухопутным операциям.
Военно-морская авиация. Эти силы в составе свыше 1100 само­летов по характеру соподчинения русскому флоту близки скорее к (нашим силам) берегового командования и командования миноустановочных сил бомбардировочной авиации, чем с нашими ВВС флота. (Основные усилия) этих сил (русских) сосредоточе­ны в первую очередь на противолодочных операциях.
Дальняя бомбардировочная авиация состоит примерно из 1 тыс. самолетов. Пока она показала себя в качестве стратегического назначения неэффективной.
Силы истребительной авиации (ПВО). Эти подразделения, численностью примерно в 300 самолетов, предназначены для обороны важных целей на территориях в тылу. Кроме того, до­полнительные силы оборонительной истребительной авиации входят в состав истребительных подразделений ВВС. Эти самоле­ты предназначены для обороны важных целей и, вероятно, име­ют недостаточный опыт в их обороне.
10. Российские самолеты имеют современную конструкцию и отвечают задачам, которые они призваны решать. В целом, од­нако, они уступают образцам союзных самолетов. Русские ВВС не организованы и не оснащены таким образом, чтобы противо­стоять современным дневным или ночным силам дальних бом­бардировщиков, сражаться с дневными силами или действовать в роли стратегических (бомбардировщиков). В частности, рус­ская радарная техника, насколько можно судить, находится на уровне, значительно уступающем западным стандартам.
11. Производство самолетов (у русских за годы войны) вырос­ло. Достигнут выпуск 3 тыс. самолетов в месяц. Этих объемов производства достаточно, чтобы возмещать потери, понесенные от немцев. Однако, если союзники откажут (России) в поставках алюминия и нанесут им, согласно нашим конфиденциальным планам, тяжелые потери, эти объемы производства окажутся со­вершенно недостаточными в свете новых требований.
12. (Авиапромышленность) России примерно на 50 процентов зависит от союзных поставок авиационного горючего. В течение ближайших шести месяцев она едва ли будет в состоянии полу­чать существенные объемы его с бывших германских (нефтепе­рерабатывающих) заводов.


13. Незначительные по размерам военно-морские силы рус­ских не могут быть названы современным и эффективным ору­дием ведения войны, и при нынешнем положении дел ни один из их многочисленных флотов не в состоянии проявить инициативу в войне на море. Оснащение (кораблей) в значительной степени устарело, уровень обучения и подготовки персонала низок. Офи­церы и матросы не знакомы с последними достижениями в веде­нии морской войны, в особенности в части взаимодействия (фло­та) с авиацией. Кораблестроительные верфи в Ленинграде по­вреждены, аналогичные верфи на Черном море разрушены совершенно.

Дополнение 1 к Приложению II

Силы Красной армии (исключая армии сателлитов)

Армии Дивизии Танковые бригады
Фронты или территории ударные обычные ударные обычные ударные обычные
Финляндия и Норвегия 3 9 1
Ленинградский и 3-ий Балтийский фронты 3 1 15 1 12
2-ой Прибалтийский фронт 3 4 19 40 7 17
1-ый Прибалтийский, 3-ий Белорусский фронты 3 8 25 54 9 19
2-ой Белорусский фронт 2 5 16 40 20 12
1-ый Белорусский Фронт 5 5 16 50 31 13
1-ый Украинский фронт 4 4 24 36 21 10
4-ый Украинский фронт 1 3 12 32 3 2
2-ый Украинский фронт 3 4 32 28 7 21
3-ий Украинский фронт 1 4 19 36 7 6
Кавказ и Иран 1 11 1
Всего на Западе 22 45 169 366 112 143
Дальний Восток 7 36 13
ИТОГО 29 45 205 366 125 143
74 армии 571 дивизия 268 танковых бригад

Эквивалент в союзных дивизиях

Фронт или территория Пехотные/кавалерийские дивизии Бронетанковые дивизии Армейские танковые бригады
Западная Европа, Сев. Кавказ и Иран 235 36 47
Дальний Восток 24 4
ИТОГО 259 40 47

Прuложенuе III



В целом силы общего назначения британских ВМС – даже при отсутствии поддержки со стороны Соединенных Штатов ­совершенно достаточны для ведения дел с русскими военно-мор­скими силами, а их диспозиция на 1 июля должна обеспечить им необходимое преимущество в Европе.


2. Распределение союзных войск, которыми мы, согласно на­шим оценкам, располагаем, показано в Дополнении 1.
4. Вышеприведенные расчеты сделаны на следующей основе: – Американские планы передислокации допускают вывод (из Европы) к 1 июля четырех дивизий. (Следовательно) одну броне­танковую и три пехотные дивизии следует вычесть временно из американских сил, размещенных в Северо-Восточной Европе. Отметим значительный масштаб планируемой после 1 июля пе­редислокации (американских сил): только за июль могут быть вы­ведены 10 дивизий.
– Взяты в расчет начавшийся вывод на родину канадских (ча­стей) и перемещение из Средиземноморья индийских подразде­лений.
– Не принималась в расчет (предстоящая) демобилизация (вооруженных сил Великобритании), поскольку, по нашим оцен­кам, даже начавшись в той или иной степени, она не наберет к 1 июля такие масштабы, чтобы ощутимо отразиться на боеспо­собности наших войск.

Моральный настрой

5. В случае реализации посылки, сформулированной в пунк­те 1 (а) сопроводительной записки, не следует, по нашим оцен­кам, ожидать заметного падения боевых качеств наших войск.

Снаряжение и ресурсы

6. С учетом приводимых далее оговорок положение с оснаще­нием (войск) должно оказаться удовлетворительным. В том, что касается британских войск, однако, необходимо предпринять не­медленные действия для обеспечения того, чтобы:
а) производство артиллерийских боеприпасов сохранялось на нынешнем уровне;
б) поставки танков “Шерман” из американских источников про­должались;
в) канадское (военное) производство оставалось на нынешнем уровне.

Поgразgеления, которые могут быть привлечены для проведения операций

7. Следует учесть, что в Северо-Восточной Европе – незави­симо от позиции, которую займут (по отношению к конфликту) немцы, – значительные силы и ресурсы, в особенности инже­нерных (войск), будут связаны (проблемами, которые нам при­дется решать) в оккупированных районах Германии.


8. Моральный дух союзных ВВС высок. Уровень (боеготовнос­ти) экипажей во всех отношениях хороший, они отлично подго­товлены, дисциплинированны, обладают (необходимым) опытом. Подготовка новых экипажей будет продолжаться.
9. Стратегические ВВС объединены в подразделения и части, насчитывающие 2464 дальних бомбардировщиков, способных точно сбрасывать значительный груз бомб как на стратегические, так и на тактические цели в дневное и ночное время, Истре­бительное сопровождение стратегических бомбардировщиков в дневных операциях достигло той степени эффективности, при которой можно ожидать от них действий как на русских линиях (обороны), так и за их пределами с минимумом потерь. Однако эффективность действий этих сил связана со сложной системой наземной организации, по причине чего их нельзя быстро пере­местить с одного театра боевых действий на другой. Такой недо­статок мобильности порождает необходимость (строительства) временных аэродромов в случае, если возникнет необходимость ударов по целям за пределами радиуса действий ныне используе­мых самолетов.
10. Тактические ВВС, состоящие из 6714 самолетов передовой линии, способны оказать мощную и непрерывную поддержку на­шим сухопутным войскам. Тактическая авиация способна также оборонять важные цели от ударов авиации противника.
12. Оснащение союзных ВВС повсеместно превосходит осна­щение русских военно-воздушных сил, Касаясь наличного числа союзных самолетов передовой линии, следует отметить, что ко­личество американских самолетов, указанных в Дополнении II, может существенно сократиться в силу передислокации, кото­рую американцы намереваются провести в течение июня, сведе­ниями о которой мы не располагаем,
13. (Объем) производства самолетов и снаряжения Соединен­ными Штатами после 1 июля 1945 г, нам неизвестен, но можно ожидать его сокращения. Производство самолетов и снаряжения в Соединенном Королевстве уменьшится. Дефицита с поставка­ми авиационного горючего нет.
14. В Дополнении II показаны силы и диспозиции Королевских ВВС, ВВС доминионов и союзных ВВС на европейском и среди­земноморском театрах боевых действий к 1 июля 1945 г, Цифры по американским ВВС даны на 1 июня 1945 г. Поскольку мы не располагаем данными о передислокации американских войск по­сле 1 июня, к цифрам по американским (ВВС) следует относится с оговорками,

Прuложенuе IV


Позиция Германского генерального штаба и офицерского корпуса

Германский генеральный штаб и офицерский корпус, вероят­но, придут к выводу, что (решение) встать на сторону западных союзников будет наилучшим образом соответствовать их интере­сам, однако степень их готовности к эффективному и активно­му взаимодействию может быть ограничена – в первую очередь в силу того, что германская армия и гражданское население уста­ли от войны.

Позиция гражданского населения Германии

2. Усталость от войны станет доминирующим фактором, (вли­яющим на) позицию гражданского населения Германии. Неже­лание сотрудничать с западными союзниками может быть усиле­но (под воздействием) русской пропаганды, (ведущейся) из рус­ской оккупационной зоны. Тем не менее укоренившийся страх перед большевистской угрозой и репрессии русских, вероятнее всего, заставят немецкое гражданское население сделать выбор в пользу англо-американской, а не русской оккупации и, таким образом, склонят его на сторону западных союзников.

Возможные проблемы союзников в связи с обеспечением безопасности внутри Германии

З. В общем и целом позиция гражданского населения в Герма­нии вряд ли примет форму активной и организованной враждеб­ности по отношению к англо-американским войскам, тем не ме­нее следующие факторы являются потенциальными источника­ми беспорядков и саботажа:
а) Невыносимые условия жизни. Такая ситуация может воз­никнуть в том случае, если транспортных средств, которыми (мы) располагаем ныне в Германии, будет достаточно либо для поддер­жания сносного уровня жизни гражданского населения, либо для поддержки оперативных действий союзных войск, но не для ре­шения обеих этих задач одновременно.
б) Немецкая молодежь, унаследовавшая от нацистской пропа­ганды все свои нынешние представления о западной демократии.
в) Безработные в разрушенных районах, таких как порты и промышленные центры, в особенности (если события будут происходить) на фоне усугубления тяжелых условий жизни. Не­довольство этого класса может проявиться не только в недобро­желательности к англо-американским войскам, но и потенциаль­но в про русских настроениях.
г) Значительная масса немецких военнопленных или потенци­альных военнопленных, (оказавшихся) в руках англо-американских союзников, которых нужно либо содержать под охраной, либо освобождать, чтобы они заботились о себе сами. Освободив­шись, они могут составить крайне серьезный источник потенци­альных беспорядков.
4. Пока еще слишком рано давать оценку тому, как германская администрация, даже при наличии готовности к сотрудничеству, сможет распорядиться этими потенциальными источниками бес­порядков и саботажа, но представляется очевидным, что англо­американским войскам потребуется (разместить) охранные гар­низоны в германских индустриальных районах и портах. Кроме того, существенных (сил) может потребовать охрана наших глав­ных коммуникаций.

Потенциальная военная ценность германских войск

5. Если от Германии потребуют воевать на стороне западных союзников, Германский генеральный штаб должен быть доста­точно серьезно реформирован для того, чтобы иметь возможно­сти для создания, организации и контроля над армией. Возмож­но, Генеральный штаб не пойдет на сотрудничество с нами до за­ключения некоего политического соглашения между Германией и западными союзниками.
6. Хотя на ранних этапах немцы могут приветствовать альянс с западными союзниками во имя “крестового похода” против большевизма и их воля к ведению военных действий сохранится как минимум в частях, сражавшихся на Восточном фронте, стремление немцев восстановить свой воинский престиж может быть ограничено следующими факторами:
а) Настрой ветеранов (в особенности немецких военноплен­ных, долгое время находящихся в плену) на то, что война, как бы то ни было, закончена, пусть даже Германия и проиграла ее.
б) Затаенная злоба за понесенное поражение, усугубленная политикой невступления (союзников) в тесные дружественные отношения (с Германией).
в) Неизбежное замешательство (в настроениях), вызванное сменой сторон (в конфликте).
г) Тяжелые условия ведения боев на Восточном фронте, о чем (немцам) хорошо известно.
д) Усталость от войны.
е) Русская пропаганда.
ж) Определенное злорадство при виде того, как западные со­юзники впутываются в неприятности с Россией.
7. Таким образом, немецким генералам, даже если они захотят выступить на стороне англо-американских войск, придется столкнуться с определенными проблемами введения в бой войск на ранней стадии кампании против русских значительных (не­мецких) сил. Вероятнее всего, они не смогут в самом начале (акции) ввести в бой более 10 дивизий. Но даже для сбора такого рода сил потребуется значительное время, причем степень задержки будет определяться разбросанностью немецких военно­пленных, (оказавшихся) у англо-американцев.

Ограничения, вызванные недостатком снаряжения.

8. В силу следующих причин поставки снаряжения могут ока­заться лимитирующим фактором:
а) Значительная часть немецкого снаряжения, скорее всего, непригодна из-за отсутствия ухода и укрытий.
б) Перед окончанием боевых действий (у немцев) наблюдался недостаток снаряжения. Дефицит нельзя устранить немедленно, хотя можно привлечь для этих целей склады на таких удаленных территориях, как Норвегия.
г) Вооружение из немецких запасов значительных герман­ских сил (скажем, до 40 дивизий) фактически неосуществимо ввиду нехватки пригодного к использованию тяжелого вооруже­ния и автотранспорта.
д) Даже в том случае если немцы придут к решению, что помощь англо-американским войскам в большей степени отвечает их интере­сам, производство военного снаряжения и далее будет ограничено: – усталостью от войны;
– состоянием предприятий;
– нехваткой транспорта и соответственно дефицитом сырья.
9. Несмотря на это, немцы, скорее всего, смогут необходимым образом снарядить и ввести в бой те самые 1 О дивизий, о которых в пункте 7 говорилось как о возможном вкладе с их стороны (в со­юзную кампанию против русских).

* * *

В этом виде план был представлен на рассмотрение Комитета начальников штабов – высшего органа военного руководства во­оруженными силами Великобритании. 8 июня 1945 года последо­вало следующее их заключение, направленное У. Черчиллю:


В соответствии с Вашими инструкциями мы рассмотрели на­ши потенциальные возможности оказания давления на Россию путем угрозы или применения силы. Мы ограничиваемся тем, о чем свидетельствуют конкретные факты и цифры. Мы готовы обсудить их с Вами, если Вы того пожелаете.
а) Сухопутные войска
Русская дивизия отличается по своему составу от дивизии со­юзников. Поэтому мы пересчитали русские дивизии на их бри­танский эквивалент. Наша оценка общего соотношения сил в Ев­ропе по состоянию на 1 июля:

Союзники Русские
США 64 дивизии 264 дивизии (в т.ч. 36 танковых)
Британия и доминионы 35 дивизий
Польша 4 дивизии
Всего 103 дивизии
Союзники (число самолетов) Русские (число самолетов)
тактическая авиация стратегическая авиация тактическая авиация стратегическая авиация
США 3480 1008 11802 960
Британия и доминионы 2370 1722
Польша 198 20
США 6048 2750

Превосходство в численности русской авиации будет в тече­ние определенного времени компенсироваться значительным превосходством союзников в ее управлении и эффективности, особенно стратегической авиации. Однако после определенного периода времени проведения операций наши воздушные силы будут серьезно ослаблены из-за недостатка в восполнении само­летов и экипажей.
в) Военно-морские силы
Союзники, безусловно, могут обеспечить доминирующее пре­восходство своих сил на море.
3. Из соотношения сухопутных сил сторон ясно, что мы не рас­полагаем возможностями наступления с целью достижения быс­трого успеха. Учитывая, однако, что русские и союзные сухопут­ные войска соприкасаются от Балтики до Средиземного моря, мы должны быть готовы к операциям на сухопутном театре …
4. Поэтому мы считаем, что, если начнется война, достигнуть быстрого ограниченного успеха будет вне наших возможностей и мы окажемся втянутыми в длительную войну против превосходящих сил. Более того, превосходство этих сил может непомерно возрасти, если возрастет усталость и безразличие американцев и их оттянет на свою сторону магнит войны на Тихом океане”.
Подписали документ начальник Имперского генерального штаба фельдмаршал А. Брук и начальники штабов ВМС и ВВС.



Я прочитал замечания командующего относительно “Немыс­лимого”, от 8-го июня, которые демонстрируют превосходство русских на суше два к одному.
2. Если американцы отведут войска к их зоне и перебросят ос­новную массу вооруженных сил в Соединенные Штаты и в Тихо­океанский регион, русские будут иметь возможность продви­нуться до Северного моря и Атлантики. Необходимо продумать четкий план того, как мы сможем защитить наш Остров, прини­мая во внимание, что Франция и Нидерланды будут не в состоя­нии противостоять русскому превосходству на море. В каких во­енно-морских силах мы нуждаемся и где они должны быть дислоцированы? Армия какой численности нам необходима и как она должна быть рассредоточена? Расположение аэродромов в Да­нии могло бы дать нам огромное преимущество и позволило бы держать открытым проход к Балтике, где должны быть проведе­ны основные военно-морские операции. Следует рассмотреть возможность обладания плацдармами в Нидерландах и Франции.
3. Сохраняя кодовое название “Немыслимое”, командование предполагает, что это всего лишь предварительный набросок то­го, что, я надеюсь, все еще чисто гипотетическая вероятность.



Докладная записка секретаря ЦК Компартии Грузии А. Мгеладзе И.В. Сталину о проблеме Абхазии

Акакий Мгеладзе

Докладная записка секретаря ЦК Компартии Грузии А. Мгеладзе

Генеральному секретарю ЦК ВКП(б) И.В. Сталину о проблеме Абхазии

Совершенно секретно

Иосиф Виссарионович!

На днях товарищ Маленков Г.М. интересовался в разговоре со мной по телефону, состоянием абхазских школ. В связи с этим, я решил написать вам по затронутому вопросу докладную записку.

До 1945-46 учебного года из всех 417 школ абхазской АССР, 81 школа была абхазская; в первых 4-х классах этих школ обучение велось на абхазском языке, а начиная с 5-го класса – на грузинском или русском.

Проверка работы абхазских школ и изучение всех материалов, характеризующих состояние учебно-воспитательной работы в этих школах показали, что условия обучения в них резко отличались от условии обучения в других школах Абхазии.

В связи с изменением на второй ступени языка обучения. учащиеся абхазских школ сталкивались с крайне большими затруднениями. Первые 4 года обучения не закладывали основ того, что должно было найти своё завершение в старших классах. Слабо владея языком, на котором преподавались предметы, учащиеся не понимали объяснений учителя, не могли пользоваться учебниками, плохо осваивали изученный материал и по этому сильно отставали.

Практически это привело в абхазских школах к отмене нормальных программ и к ведению занятий по сокращённым программам; однако в большинстве случаев и сокращённой программы оказывались непосильными. Это привело к большому оттоку учащихся; лишь незначительное число учеников – абхазов оканчивало среднюю школу.

В 1944-1945 учебном году из общего числа 9.179 учащихся абхазских в 10-х классах обучалось лишь 60 абхазов, а окончило школы и того меньше.

Абхазы, окончившие абхазскую среднюю школу, не имели достаточных знании для поступления в высшие учебные заведения. Вследствие этого, в 1944-45 учебном году в Сухумском педагогическом институте среди 622 студентов, был лишь один абхаз. В других «ВУЗ»ах Грузинской ССР, в том числе в Тбилисском государственном университете имени Сталина, в1944-45 учебном году не обучалось ни одного абхаза.

Всё это привело к тому, что в Абхазии руководящие кадры не выращивались; в партийных, хозяйственных и культурно-просветительских учреждениях республики абхазов работало очень мало. Тат как Абхазия не была обеспечена местными кадрами, грузинские республиканские организации были вынуждены посылать туда работников из Тбилиси, из других городов и районов Грузии.

В свое время Лакоба и его единомышленники поступали таким образом: наркомами и руководителями республиканских учреждении они выдвигали, как правильно, абхазов, а их заместителями – грузин. Абсолютное большинство этих абхазов было совершенно неграмотно, вплоть до того, что не умело подписываться. Всю практическую работу в наркоматах и в республиканских учреждениях приходилось вести заместителям наркомов или заместителям руководителей республиканских учреждении.

Мирится с таким положением было нельзя. когда начали доискиваться, в чем причина того, что подготовка кадров из числа абхазов совершенно не ведется, и в высших учебных заведениях нет почти абхазов, то это нас привело к необходимости заняться положением дел в абхазской средней школе.

Тщательное ознакомление с постановкой учебно-воспитательной работы в абхазских школах показало, что причина отсутствия кадров из абхазов в неправильной организации, в неправильном ведении этой работы. Стало очевидным, что подобная система обучения не позволяла осуществить в абхазских школах постановление партии и правительства об улучшении качества учебно-воспитательной работы.

Перевести обучение и в старших классах абхазских школ на абхазский язык представлялось невозможным в следствии не разработанности этого языка и отсутствия научной терминологии. Хорошо известно, что возможности словообразования в абхазском языке чрезвычайно ограничены. В силу особенностей этого языка образование новых слов и наличного словарного запаса, при помощи словообразовательных элементов, представляет исключительно трудный процесс. Это обстоятельство сковывает развитие словарного состава абхазского языка и делает его неприспособленным для выражения всего многообразия современных научных знаний понятий.

Совершенно ясно, что при таких ограниченных возможностях абхазского языка, разработка научной терминологии, создание учебников и учебных пособии, в особенности, по точным наукам, натолкнулась на исключительные, подчас непреодолимые трудности, приводили неизбежному созданию искусственных слов и выражений, труднодоступных пониманию учащихся. В силу этого, не одной из научных дисциплин на абхазском языке преподавать нельзя. Этим объясняется то, что обучение детей абхазов на абхазском языке не пошло в течение всего 24-летнего периода дальше четырех классов, что не удалось создать ни одного учебника по таким основным дисциплинам школьного преподавания, как математика, физика, химия. естествознание, география, история и др. Не приходится говорить о том, что не было и не могло быть создано учебников и пособии для высшей школы.

До сих пор не удалось создать даже учебника грамматик абхазского языка, несмотря на многолетнюю работу Абхазского научно-исследовательского института Академии наук Грузинской ССР над этой проблемой.

Невозможность и нецелесообразность обучения детей на абхазском языке были очевидны ещё давно, однако буржуазно-националистическая группа, во главе с Лакоба, орудовавшая долгое время в Абхазии, тянула на этот неправильный путь народное просвещение и тем самым тормозила его развитие.

Исходя из такого состояния дела обучения учащихся в абхазских школах и учитывая неоднократные заявления работников народного просвещения, неоднократно обращавшихся в Абхазский Обком и ЦК Компартии Абхазии, а так же в другие вышестоящие партийные и государственные органы Союза ССР, было принято решение прекратить существующую двуязычную систему обучения в абхазских школах и перевести с 1945-46 учебного года преподавание в них на грузинский язык.

Характерно, что если в первые годы установления Советской власти в Абхазии несколько более и менее грамотных абхазов , то это были те, кто получил образование еще до революции в городах Цулукидзе (Хони), Гори и Тбилиси. Например, Н. Лакоба, Чанба, Чалмаз, А. Агрба и товарищи А. Чочуа и Д. Гулиа.

После установления Светской власти высшее образование получили только те абхазы, которые окончили в Абхазии грузинскую или русскую средние школы, а затем продолжили образование на грузинском или на русском языке в городах Тбилиси и Москве. Их тоже – единицы: это – тов. Делба, (председатель совета министров Абхазской АССР), тов Ласуриа (министр юстиции), тов. Марганиа (заместитель министра госбезопасности), тов. Кемулариа (председатель Госплана), тов. Тускадзе (заместитель пердседателья совета министров), тов. Хашба (секретарь Президиума Верховного Совета), тов. С. Аршба (доктор медицинских наук).

Тов. Тускадзе считает себя абхазом, хотя он имеретинец, тов. Ласуриа тоже считается абхазом, хотя он мегрел. Таких считавших себя абхазами людей в Абхазии немало.

Среди остальных руководящих работников – абхазов, в Абхазии есть и такие. которые не имеют даже среднего образования, например, уполномоченный министерства заготовки СССР по Абхазской АССР, тов. В. Отырба и др.

В Абхазии нет почти инженеров, агрономов врачей и других специалистов абхазов.

Обращает на себя внимание то, что нет ни одного абхаза, который окончил абхазскую среднюю школу получил бы высшее образование, занимал бы какой нибудь руководящий пост в Абхазии или стал бы специалистом в какой либо отрасли науки. Это не случайное явление: в абхазских школах детей, можно прямо сказать, не учили. а калечили.

Небезынтересно отметить, что в настоящее время в Абхазской АССР насчитывается 375 тысяч жителей, из них абхазов 58 тысяч. грузин 208 тысяч, русских 65 тысяч, армян 41 тысяча, прочих – 3 тысячи (украинцы. белорусы, эстонцы. греки и др.). При этом, в четырёх из шести районов Абхазии – в Гагрском, Гальском, Сухумском и Гульрипшском – абхазов почти нет. Абхазское население имеется только в Очамчирском и Гудаутском районах, причём сёла с компактным чисто абхазским населением даже в этих районах встречаются редко. По этой причине и школы только с абхазским составом учащихся являются, не считая некоторых горных сел, исключением.

Значительная часть абхазов владеет грузинским языком и пользуется им. До установления Советской власти абхазский язык не имел письменности. Абхазская письменность созданная при советской власти на основе грузинской письменности. До установления в Грузии Советской власти, вАбхазии не издавалось книг на абхазском языке. Литература и искусство тоже были грузинскими. Грузинская литература стала для абхазов родной.

В качестве письменного языка абхазы всегда пользовались грузинским литературным языком. Для абхаза быть грамотным означало уметь писать и читать по-грузински. Не случайно на абхазском языке слово «азбука» обозначается грузинским словом «анбани».

В абхазском языке много общих с грузинским языком слов древнего основного словарного фонда. Помимо этого, абхазский язык насыщен словами, усвоенными из грузинского языка, например:

грузинское абхазское значение
адгили а-дгил место
милети а-милети община, сход
атами а-тама персик
калати а-калат корзина
борбали а-барбал колесо
херхи а-хиарх пила
мизези а-мизез а-мизез
кутхе а-кунтхв угол
сахе а-сахья лицо, картина
кери а-кяр ячмень
кибе а-киба лестница
гемо а-гяма вкус

Можно привести много подобных заимствований.

Словарный состав абхазского языка, не имеющего в прошлом традиций письменности, исключительно скуден. Только Н.Я. Марр, в интересах своего лженаучного т.н. «нового учения о языке», идеализировал абхазский язык.

Политическая, экономическая и культурная жизнь абхазов и грузин на протяжении многих веков протекала, как известно, в условиях совместной борьбы за независимость, против многочисленных нашествий турецко- персидских завоевателей. Абхазия с древних времен является неотъемлемой частью Грузии; Грузинский язык, фактически, является государственным языком Абхазии.

Эти факты и соображения легли в основу принятого в 1945 году решения о переводе обучения в абхазских школах на грузинский язык, с обязательным изучением и абхазского языка, как самостоятельного предмета.

Следует отметить, что в школах Абхазской АССР, как и во всех школах Грузинской ССР, исключительное значение придается изучению русского языка и литературы. Для улучшения преподавания русского языка и значительного увеличения с этой целью количества учебных часов, в школах Абхазской АССР, был введен одиннадцатый год обучения. В результате этого мероприятия количество годовых часов по русскому языку и литературе доведено в абхазских школах до 2000.

Семь лет работы абхазских школ в новых условиях полностью подтвердили жизнеспособность и правильность перевода обучения в них на грузинский язык. Это дало возможность направить в абхазские школы большое количество квалифицированных педагогов, обеспечить учащихся учебниками, значительно улучшить методическую помощь, усилить контроль над школьной работой и руководство их. Улучшилось качество обучение и повысилось академическое успеваемость учащихся. Практика показала, что дети-абхазы легко и прочно усваивают не только грузинский язык, но и учебные дисциплины, преподаваемые на этом языке. В абхазских школах установился нормальный педагогический процесс в соответствие с государственной программой. Вся масса абхазов одобряет и решительно поддерживает это мероприятие, рассматривая ее как единственно правильное решение, дающее возможность абхазской молодежи получить среднее и высшее образования.

Секретарь ЦК КП Грузии
Акакий Мгеладзе

4 декабря 1952 года.
г. Тбилиси

Акакий Мгеладзе “Сталин. Каким я его знал. Страницы недавнего прошлого”, 2001


Battle of Evil Empire by Frank Warner

President Reagan’s Evil Empire Speech, often credited with hastening the end of Soviet totalitarianism, almost didn’t happen.

According to presidential papers obtained by The Morning Call, Reagan was thwarted on at least one earlier occasion from using the same blunt, anti-communist phrases he spoke from the bully pulpit 17 years ago this week.

And former Reagan aides now say it was their furtive effort in the winter of 1983 that slipped the boldest of words past a timid bureaucracy.

With clever calculation, the Evil Empire Speech eluded U.S. censors to score a direct hit on the Soviet Union.

“It was the stealth speech,” said one Reagan aide.

In the spring of 1982, the president felt the reins on his rhetoric. The first draft of his address to the British Parliament labeled the Soviet Union the world’s “focus of evil.” He liked the text. But Parliament never heard those words.

U.S. diplomats and cautious Reagan advisers sanitized the text of the speech, removing its harshest terms, according to documents from the Ronald Reagan Presidential Library in Simi Valley, Calif.

But nine months later, Reagan spoke in Orlando, Fla., and delivered many of the passages deleted from the London address. His Orlando speech is known as the Evil Empire Speech.

The speech alarmed moderates of the West, delighted millions living under Soviet oppression and set off a global chain reaction that many believe led inexorably to the fall of the Berlin Wall and to freedom for most of Eastern Europe.

The Reagan Library papers provide fascinating insights into the drafting of what may have been the most important presidential statement of the Cold War. They also reveal that, despite the unremitting influences on him, the president himself decided what he would say.
“Let us be aware that while they preach the supremacy of the state, declare its omnipotence over individual man, predict its eventual domination of all peoples of the Earth, they are the focus of evil in the modern world,” Reagan told the National Association of Evangelicals on March 8, 1983.

An audience of 1,200 was first to hear the words “focus of evil” in the Citrus Crown Ballroom at the Sheraton Twin Towers Hotel in Orlando.

And other phrases slashed from the Parliament speech were resurrected in the Evil Empire Speech.

» The 1982 first draft said, “Those cliches of conquest we have heard so often from the East are … part of a sad, bizarre, dreadfully evil episode in history, but an episode that is dying, a chapter whose last pages even now are being written.” The sentence was censored in London, but in Orlando Reagan said, “I believe that Communism is another sad, bizarre chapter in human history whose last pages even now are being written.”

» The London first draft included the words of the late British novelist C.S. Lewis: “The greatest evil is not in those sordid dens of crime that Dickens loved to paint. … It is conceived and ordered … in clean, carpeted, warmed and well-lighted offices, by quiet men.” The words were held until Orlando.

» The British were to be told that appeasement is “the betrayal of our past, the squandering of our freedom.” The phrase was cut. In Orlando then, Reagan said, “But if history teaches anything, it teaches: simple-minded appeasement or wishful thinking about our adversaries is folly — it means the betrayal of our past, the squandering of our freedom.”

» Also eliminated from the London speech was the reference to the Soviet Union as a “militaristic empire” whose ideology justifies any wrongdoing. In the Evil Empire Speech, the empire concept returned in a more powerful form.

Anthony R. Dolan, Reagan’s chief speechwriter at the time, said he doesn’t remember exactly which excised parts of the Parliament speech, often called the Westminster Address, resurfaced in the Evil Empire Speech. But he said it wasn’t unusual for a White House writer to try the same words twice.

“You mean, was I recycling? Yes,” Dolan said in a phone interview. “Sure, we did that all the time.”

Dolan, now a Washington, D.C., consultant to Republican politicians, was principal author of both the Westminster Address and the Evil Empire Speech, but he doesn’t claim either speech as his own.

“They’re the president’s phrases,” he said of the Evil Empire Speech. “I wrote a draft. The president gave a speech.”

But Dolan did write the paragraph that gave the Evil Empire Speech its name. In it, Reagan called on the evangelical ministers to oppose a “nuclear freeze,” which would have prevented deployment of nuclear-tipped missiles in Western Europe to counter Soviet missiles in Eastern Europe.

The “evil empire” paragraph was never part of the Westminster Address. But in the 32-minute Orlando speech, it was the centerpiece. It was the longest sentence — so long that, on the day of the speech, only one television network, CBS, let viewers hear all 72 words:

“So in your discussions of the nuclear freeze proposals I urge you to beware the temptation of pride — the temptation to blithely declare yourselves above it all and label both sides equally at fault, to ignore the facts of history and the aggressive impulses of an evil empire, to simply call the arms race a giant misunderstanding and thereby remove yourself from the struggle between right and wrong and good and evil.”

Energized by a sentence that wrapped the entire Cold War around two radioactive words, the Evil Empire Speech defined the Reagan presidency. The words are forever linked to the man, who today is suffering from advanced Alzheimer’s Disease at his home in Bel-Air, Calif.

And as the Reagan papers show and former Reagan aides confirm, the speech was the climax of a continuing debate, in and outside the White House, about how the president should talk about the Soviet Union.

At his first news conference on Jan. 29, 1981, Reagan said of Soviet leaders, “They reserve unto themselves the right to commit any crime; to lie; to cheat.” There was ample evidence of Soviet misdeeds then, but Reagan’s critics accused him of choosing fighting words when the world’s other superpower deserved a respectful tone.

By 1982, as Reagan prepared for a trip to Europe, the White House staff was divided over how he should approach East-West relations in the speech before Parliament. Various speechwriters submitted proposals.

But Reagan was not impressed until National Security Adviser William P. Clark Jr., his horse-riding friend from California, showed him the dauntless draft that Dolan had written on his own. Five times, the draft branded the Soviets “evil.”

Because this was to be Reagan’s first major address on foreign policy, the draft would pass through the State Department, other executive agencies and senior White House staffers before Reagan could complete it.

Reagan Library documents do not reveal what Secretary of State Alexander Haig, his State Department, or Reagan’s staff said about Dolan’s draft, but all but one reference to evil in the Soviet Union vanished from the final text. The reference that survived was not a statement, but a question: “Must freedom wither — in a quiet deadening accommodation with totalitarian evil?”

Of the written comments available on Dolan’s Westminster draft, Clark’s are the most candid and complete. Next to an introductory joke, he wrote, “Not funny.” Next to another joke, he wrote, “Too many jokes.”

And beside a proposed conclusion — not written by Dolan — reminding Britain of “the dark days of the Second World War when this place — like an island — was incandescent with courage,” Clark noted, “It is an island.” “This place — like an island” eventually was changed to “this island.”

Reagan wanted the Westminster Address to echo the themes of Winston Churchill’s March 5, 1946, “Iron Curtain” speech in Fulton, Mo. So Dolan borrowed Churchill’s phrase, “from Stettin on the Baltic to Trieste on the Adriatic,” for an update on Communism.

Clark checked a map and objected to “Trieste on the Adriatic.” As the southern point of the Iron Curtain, Trieste was too far west to suit him. “Avoid lumping Yugoslavia in with the Soviet bloc,” he wrote. There were Austria and Greece to keep in the Free World, too. In the end, Churchill was rewritten.

“From Stettin on the Baltic to Varna on the Black Sea,” Reagan told Parliament, “the regimes planted by totalitarianism have had more than 30 years to establish their legitimacy. But none — not one regime — has yet been able to risk free elections. Regimes planted by bayonets do not take root.”

The president was accompanied to London by Clark, Haig, Chief of Staff James A. Baker and aides David R. Gergen, Michael R. Deaver and Richard Darman. Dolan flew out, too.

“They called me at the last minute, probably because they thought I was angry at the changes made,” he said.

Dolan said he believes a few senior advisers muffled the sterner words of his first draft. The problem, he said, was that “the pragmatists” in the White House were afraid to let Reagan be Reagan while they steered “the true believers” away from the president.

“The speechwriters were looked at as true believers,” he recalled. “Now Jim Baker and Gergen and Dick Darman and Mike Deaver — that group was thought of as people who wanted him to tone down his anti-Soviet rhetoric and raise taxes and sort of go back on the Reagan Revolution.”

The true believers resented the influence of the pragmatists. They saw the pragmatists as trying to remake and restrain the leader they helped elect. The true believers wanted a chance to set Reagan loose.

In early 1983, the National Association of Evangelicals invited the president to speak before its convention. “We suggested a topic: generally, religious freedom and the Cold War,” said Richard Cizik, then a legislative researcher for the NAE’s Washington office.

Tensions were building over the planned deployment of Pershing II and cruise missiles in Western Europe. President Carter had agreed to ship the intermediate-range missiles to counter the Soviets’ SS-20 missiles, but Carter’s decision was left to his successor to implement.

Reagan offered the Soviet Union a “zero-zero option” on the missiles. If the Soviets dismantled their SS-20s, he said, he would cancel deployment of the North Atlantic Treaty Organization missiles.

At the arms negotiations in Geneva, the Soviets were not taking the offer. Instead, they encouraged the nuclear freeze movement, whose leaders in America and Europe were arguing persuasively that the world already had so many nuclear weapons it would be immoral to deploy even one more.

U.S. religious leaders joined the debate. The National Conference of Catholic Bishops was considering a resolution in favor of the freeze, and the National Council of Churches, a Protestant organization, and the Synagogue Council of America already supported it.

The National Association of Evangelicals, long known for its social conservatism, nevertheless discovered increasing numbers of its membership opposed deploying the NATO missiles, even if the Soviets did not remove theirs. Many of its members were pacifists, most notably the Quakers and Evangelical Mennonites.

The association’s leaders decided a presidential speech might clarify the stakes.

Cizik wrote Reagan, asking him to speak at the NAE convention in Orlando. The invitation went out over the signature of Cizik’s boss, Robert P. Dugan, director of NAE public affairs in the capital. Reagan accepted.

At the White House, Aram Bakshian Jr., director of speechwriting, assigned Dolan, then 34 and a former Pulitzer Prize-winning journalist, to write a draft. Other White House aides didn’t pay much attention.

“They thought it was a routine speech,” said Dolan, a Catholic and a Reagan fan since he was 13. “It was a group of conservative ministers, and since I was the staff conservative they’d give it to me.”

At a steakhouse across the street from the White House, Dolan and fellow presidential speechwriter — and future California congressman — Dana Rohrabacher sat down in a booth with Cizik and Dugan.

“I told the speechwriters that day, ‘Look, the freezeniks are making real inroads into the evangelical heartland, and the president needs to address this issue,'” remembered Cizik.

“I told them, ‘You’ve got to understand our crowd. If you think you’re going to come down there and encounter an entirely receptive audience, no.’ I was pitching sort of a theological content.”

Dolan and other speechwriters met with Reagan on Feb. 18, 1983. They might have commented on the coming NAE speech then, but Dolan does not recall for certain. According to Reagan Library records, Gergen, Baker, Darman and Deaver also were at the meeting.

Reagan had other speeches to discuss. That night, he would speak before the Conservative Political Action Conference in Washington. On Feb. 22, he would talk to the American Legion. And there were many smaller toasts, talking points and Rose Garden statements in between.

The president also was planning a six-day trip to California, where on March 1 he would greet Queen Elizabeth II at his mountaintop ranch near Santa Barbara. After stops in Los Angeles, San Francisco and Oregon, he would return to Washington on March 5, three days before speaking to the evangelicals in Florida.

In the meantime, Dolan wrote his first draft at his office in the Old Executive Office Building, next to the White House. “It took a few days, maybe half a week” to write the 16 pages, he said.

The first half of the draft was on domestic policy, including abortion and school prayer. The second half was on world affairs, principally the nuclear freeze and the “evil empire.”

The “evil empire” paragraph was in the first draft, the Reagan papers show.

“Beware the temptation of pride — the temptation to blithely declare yourselves above it all,” he wrote.

Dolan now explains that, in denouncing pride, he was thinking about elitists who regularly soft-pedaled the repressions, invasions and mass killings of totalitarian regimes.

“You always had the New York Times trying to strike a neutral position and advise both sides of its lofty and higher perspective editorially,” he said. “That’s just people who are puffed up.

“Pride causes foolishness — pride in the sense of one of the deadly sins.”

In his draft, he also wrote that in the debate over the nuclear freeze, religious leaders ought not “label both sides equally at fault.” He says now he was rejecting an oft-repeated argument that Soviet totalitarianism was just another system, no worse than free and democratic systems.

“This is moral equivalence, remember?” he said. “The Left saved its real moral indignation for middle America, rather than Soviet aggression and oppression of others. It was blame America first, that was their first instinct.”

Then Dolan wrote of “an evil empire.” Today he denies the term was inspired by the 1977 hit movie “Star Wars,” in which an alliance of good guys battles the “evil Galactic Empire.” Nevertheless, the words conjured that mainstream image.

The term “evil empire” also was a form of psychological warfare.

“People who are involved in evil enterprises fear the truth,” said Dolan. “That’s why the mafioso fears the newspaper account of his wrongdoing more than jail time.”

Dolan used the word “evil” seven more times in the draft.

Two references to evil were applied to the United States: to its past denials of equal rights to minority citizens and to “hate groups preaching bigotry and prejudice.”

Dolan submitted his draft on March 3, while the president still was in California. James Baker, William Clark and other senior advisers were with Reagan.

At the White House, Aram Bakshian, the speechwriting director, went over the draft. Bakshian saw four references to the Soviet Union as evil. He particularly liked the term “evil empire.”

Bakshian and a small group of like-minded White House staffers remembered how similarly candid words disappeared from earlier Reagan speeches. They set out to save “evil empire.”

The draft began with churchly pronouncements on parental rights, school prayer and “pulpits aflame with righteousness.” As a result, Bakshian said, it didn’t appear at first glance to be anything the State Department or other senior officials would want to review.

“This was not a major speech on the schedule,” he said. “It looked like a speech for a prayer breakfast. It would have seemed like one of the lowest priority speeches.”

The Office of Speechwriting regularly placed drafts of presidential speeches in piles for circulation throughout the bureaucracy. Certain White House staffers were responsible for looking over the texts and routing them to the agencies that might want to comment. If the staffers didn’t notice the subject matter, the drafts might not go far.

“I made a point of not flagging it,” said Bakshian. “It was the stealth speech.

“If anyone in the State Department read it, they just read the first few paragraphs and set it aside. They didn’t know it was going to be a foreign policy speech. On the face of it, it wasn’t a foreign policy speech.”

Sven Kraemer, arms control director on the president’s National Security Council, was asked to review the draft, giving special attention to the section on the nuclear freeze debate.

Kraemer gave Dolan a few minor written suggestions on March 4, the Reagan Library papers show. Kraemer said he had even more to say out loud.

“Not everything that is said between friends is put on paper,” he said. He said he urged Dolan to mention Russian dissident Alexandr Solzhenitsyn’s 1975 description of the Soviet Union as “the concentration of World Evil.”

“A suggestion that I made was that the phrase ‘evil empire’ be correlated with Solzhenitsyn’s phrase, so that the location of those two words be linked.”

Solzhenitsyn was not added to the speech, but Kraemer joined the team dedicated to preserving Dolan’s draft.

“Relatively few people saw it (the draft), and some of the senior people saw it late in the process,” he remembered. “It got to be a pretty narrow circle, and it got to be pretty late in the day, and some of us agreed that this is wonderful that some others were not there.”

Reagan returned from his West Coast trip on March 5. His wife, Nancy, stayed in California to see her daughter, Patti Davis, and to tape a special anti-drug-abuse episode on the “Dif’rent Strokes” TV show.

By now, three days before the scheduled speech in Orlando, the West Wing “pragmatists” —David Gergen and others — had discovered Dolan’s draft and were raising objections, according to Dolan.

Memories are unclear here, but Dolan recalls his text came back with “a lot of green ink” crossing out the “evil empire” section.

“It’s not a vivid memory,” he said. “It’s just a recollection. It was not the phrase itself. It was the whole section in which all this was included.”

Whoever crossed out the section expected it to be deleted before the president saw the draft, but Dolan would not allow it.

“I said, ‘I just won’t go along with those. In this case, let’s just let the president decide on this.’ I rarely took a stand like this, but I was disgusted because this stuff was crossed out.

“I said, ‘Why don’t we just send the draft in as it is?'”

Reagan would see all the words, Dolan said, “but he was going to get the draft with people telling him, look, we don’t like this section, that section, the other section.”

Reagan received the draft, and probably worked on it the evening of March 5 and then again on March 6.

He wrote another page and a half on his opposition to providing birth control pills and devices to underage girls without the knowledge of their parents. He removed a section on organized crime. And on the foreign policy side of the speech, he added a further defense of his earlier comment that the Soviets lie and cheat.

“Somehow this was translated to be accusations by me rather than a quote of their own words,” he wrote.

After a paragraph proposing the reduction of U.S. and Soviet nuclear missiles, he scribbled in three sentences guaranteed to fire up a standing ovation: “At the same time, however, they must be made to understand we will never compromise our principles & standards. We will never give away our freedom. We will never abandon our belief in God.”

He also wrote two paragraphs about the faith of conservative actor-singer Pat Boone, whom Reagan did not refer to by name. And he tightened and edited other parts of the text.

When Reagan was done writing and rewriting, the Soviet Union still was “the focus of evil in the modern world.” It still was “an evil empire.”

David Gergen said six years later that he and Deputy National Security Adviser Robert “Bud” McFarlane toned down the “outrageous statements” in the draft, according to Reagan biographer Lou Cannon.

The Reagan Library documents show that the president — possibly with advice — removed parenthetical putdowns of the “intelligentsia,” the “glitter set,” the “unilateral disarmers,” the “old liberalism” and the anti-religious sectors of the news media in the United States.

“The fact of the matter is, the important stuff on the Soviet Union got in,” Dolan pointed out.

Gergen, now editor-at-large of U.S. News & World Report, could not be reached for comment for this story, either at his office at Harvard University or through U.S. News.

As the final draft of the Evil Empire Speech was typed on March 7, 1983, Reagan asked for a list of specific reasons to oppose a nuclear freeze.

The NSC’s Kraemer wrote up a two- or three-page memo, which the president boiled down to four paragraphs. Reagan also wrote out his position in a nutshell: “I would agree to a freeze if only we could freeze the Soviets’ global desires.”

The four new paragraphs were typed onto two index cards and clipped to the main text, with a note reminding him when to pull out the cards.

March 8, 1983, was a busy day for the 72-year-old president, the Reagan Library papers show. After breakfast at 7:45 a.m., he met with 22 members of the Senate and the House to discuss the bloody conflict in El Salvador. At 10:13 his helicopter lifted off from the White House lawn for Andrews Air Force Base in Maryland.

As he left, 5,000 supporters of a nuclear freeze were rallying in a cold rain at the Capitol.

“Do you want to freeze the arms race?” Rep. Edward Markey, D-Mass., asked.

“Yeah!” yelled the crowd.

“Do you think President Reagan is going to freeze the arms race?”


And the protesters cheered when U.S. Rep. Jim Leech, R-Iowa, announced that the House Foreign Affairs Committee had just voted 27 to 9 in favor of sending a nuclear freeze resolution to the full House.

At 10:38, Reagan left on Air Force One for sunny Orlando, where he arrived at 12:14 p.m. Chief of Staff James Baker was with him, but not Dolan and not one member of Reagan’s cabinet.

Walt Disney World was the president’s first stop in Orlando. At Epcot Center, he saw a program — in film and audioanimatronics — on 300 years of American history. And after meeting at Epcot with foreign exchange students, he moved to an amphitheater to talk with outstanding math and science students.

At 2:33, the president arrived by motorcade at the Sheraton Twin Towers Hotel. At 3 p.m., Arthur E. Gay Jr., president of the National Association of Evangelicals, introduced Reagan to the 1,200 attending the NAE convention.

As the evangelicals applauded, the smiling president in a dark blue suit rose from his chair, his speech papers in his left hand. He shook hands with Gay, thanked him and set his 17 pages and two index cards on the lecturn. “Evil empire” was on page 15.

Sunday, March 5, 2000

Getting “just-war” straight by George Weigel

George Weigel, Rome 2011

Catholic commentary on the grave moral issues involved in responding to the attack on the United States on September 11, and in taking effective measures to rid the world of terrorism and its capacity for mass violence, has been burdened by a shift in just-war thinking. The shift began decades ago, but its full import is only now coming into clear focus.

It’s important, at the outset, to understand what the just-war tradition is, and isn’t. The just-war tradition is not an algebra that provides custom-made, clear-cut answers under all circumstances. Rather, it is a kind of ethical calculus, in which moral reasoning and rigorous empirical analysis are meant to work together, in order to provide guidance to public authorities on whom the responsibilities of decision-making fall.

From its beginnings in St. Augustine, just-war thinking has been based on the presumption – better, the classic moral judgment – that rightly-constituted public authorities have the moral duty to pursue justice – even at risk to themselves and those for whom they are responsible. That is why, for example, St. Thomas Aquinas discussed just war under the broader subject of the meaning of “charity,” and why the eminent Protestant theologian Paul Ramsey argued that the just-war tradition is an attempt to think through the public meaning of the commandment of love-of-neighbor. In today’s international context, “justice” includes the defense of freedom (especially religious freedom), and the defense of a minimum of order in international affairs. For these are the crucial components of the peace that is possible in a fallen world.

This presumption – that the pursuit of justice is a moral obligation of statecraft – shapes the first set of moral criteria in the just-war tradition, which scholars call the “ius ad bellum” or “war-decision law:” Is the cause a just one? Will the war be conducted by a responsible public authority? Is there a “right intention” (which, among other things, precludes acts of vengeance or reprisal)? Is the contemplated action “proportionate:” is it appropriate to the goal (or just cause); is the good to be accomplished likely to be greater than the evil that would be suffered if nothing were done, or if the use of armed force were avoided for the sake of other types of measures? Have other remedies been tried and found wanting or are other remedies prima facie unlikely to be effective? Is there a reasonable chance of success?

It is only when these prior moral questions have been answered that the second set of just-war criteria – what scholars call the “ius in bello” or “war-conduct law” – come into play, logically. The positive answers to the first set of questions, the “war-decision” questions, create the moral framework for addressing the two great “war-conduct” issues: “proportionality,” which requires the use of no more force than necessary to vindicate the just cause; and “discrimination,” or what we today call “non-combatant immunity.”

Under the moral pressures created by the threat of nuclear war, Catholic attention focused almost exclusively on “war-conduct” questions in the decades after World War II. This, in turn, led to what can only be described as an inversion of the just-war tradition: the claim, frequently encountered in both official and scholarly Catholic commentary today, that the just-war tradition “begins with a presumption against violence.”

It does not. It did not begin with such a presumption historically, and it cannot begin with such a presumption theologically. For as one of America’s most distinguished just-war theorists, James Turner Johnson has put it, to do this – to effectively reduce the tradition to “war-conduct” questions – is to put virtually the entire weight of the tradition on what are inevitably contingent judgments. This error, in turn, distorts our moral and political vision, as it did when it led many Catholic thinkers to conclude, in the 1980s, that nuclear weapons, not communist regimes, were the primary threat to peace – a conclusion falsified by history in 1989.

That just war-fighting must observe the moral principle of non-combatant immunity goes without saying. That this is the place to begin the moral analysis is theologically muddled and unlikely to lead to wise statecraft. If “war-conduct” judgments drive the analysis, the moral foundations are knocked out from under the entire edifice.

* * *

Exclusive ZENIT interview with George Weigel

ZENIT: To what extent is it valid to apply the just-war principles to a fight against terrorism? There are a number of significant differences compared to a war between states: a foe that blends in with the civilian population, no army-to-army fight, a drawn-out struggle over years conducted mainly away from the battlefield, etc.

Weigel: The just-war tradition is a way of thinking rooted in Christian moral realism. Because of that, thinking through the prism of the just-war tradition about world politics and the pursuit of justice, order and freedom (the components of the peace that is possible in this world) should help us see things more clearly.

For example: Thinking in the categories of the just-war tradition should help us see that dealing with what happened on Sept. 11, 2001, in New York and Washington cannot be properly understood by analogy to the criminal justice system. The perpetrators of these acts of mass murder understood themselves to be involved in a war – against the United States and, more broadly, the West. Had that fourth plane destroyed the White House or the U.S. Capitol, it would have been unmistakably clear that these attacks were aimed at the destruction of the United States government – just as the previous attacks on the Khobar Barracks in Saudi Arabia, the USS Cole, and the U.S. embassies in East Africa were attacks on the United States, every bit as much as the attack on Pearl Harbor.

That the adversary is not an army in the conventional sense does not change the reality of the situation. Guerrilla warfare involves, as you say, a foe that deliberately blends in with the civilian population, no army-to-army fight, a long struggle, etc.; no one suggests that guerrilla warfare is anything other than warfare.

It is true that the just-war tradition is accustomed to thinking of states as the only “unit-of-count” in world politics. The new situation demands a development of the just-war tradition, as many of us have been arguing for over a decade. As a method of moral reasoning about politics, the just-war tradition emerged long before the state system; the tradition developed to deal with the realities of a world in which states were the primary actors, and now it must develop to help us think through our moral obligations in a world in which non-state actors, like terrorist organizations and networks (often allied with states), are crucial, and intentionally lethal, actors.

2. How can we apply the principle of a proportionate response to terrorism, and avoid falling into seeking vengeance, given the horrific nature of the targeting of civilians?

Weigel: The just-war tradition begins with the assumption – better, the classic moral judgment – that rightly constituted public authorities have the moral obligation to pursue justice, order and freedom as the components of peace, even when doing so requires public authorities to put their own lives at risk. That is why St. Thomas Aquinas locates his discussion of “bellum iustum” within his broader analysis of charity.

So the first questions the tradition asks us to answer are what scholars call “ad bellum” questions or “war-decision” questions: Is the cause just? Will the use of military force be authorized and controlled by a legitimate public authority? Is that authority operating with a “right intention” (i.e., not raw revenge, but the restoration of justice and order and the defense of freedom)? Is there a reasonable chance of success? Will the good that may come out of the use of military force outweigh the evil that would result if nothing were done? Have other means of resolving the conflict been tried and found wanting, or are such other means simply unavailable?

Only when these questions are answered does the just-war tradition turn to “in bello” or “war-conduct” questions: What use of military force is “proportionate” to the just goal being sought? Are steps being taken to protect noncombatants? The just-war tradition, in other words, does not (and logically cannot) begin with a “presumption against violence,” on the assumption that any use of armed force in the modern world is inherently disproportionate and indiscriminate. To begin this way is to empty the just-war tradition of its moral power.

The questions of proportion and discrimination in the conduct of war come into clearer moral focus once the “war-decision” questions have been answered and it becomes clear that the public authorities have a moral duty to use armed force to vindicate justice, defend freedom and establish a minimum of order in world politics. That, in more theologically focused language, is what President Bush proposed that the United States would do, in his address to the Congress on Sept. 20.

Permit me to say, as an American citizen, that I am amazed and insulted by what seems to be the assumption in much of the European secular press, and even among some European religious leaders, that the United States would deliberately target civilians in acts of reprisal against terrorism.

I am personally acquainted with many of the leading figures in the Department of Defense, and I am confident that they are men and women of honor and prudence.

3. There has been some talk about giving the CIA the go-ahead to conduct assassinations. Is this type of action morally legitimate? And if so in what circumstances: targeting the authors of terrorism, or also the heads of their organizations? Would pre-emptive assassinations to prevent terrorist attacks also be legitimate?

Weigel: I am quite convinced that pre-emptive military action against terrorists is morally legitimate under the principles of the just-war tradition. It makes no sense to say, as some moral theologians have suggested, that a “just cause” is only established when an attack is under way.

In a world of weapons of mass destruction and ballistic missiles, I don’t think it makes much moral sense to argue that we have to wait until the nuclear-tipped missile or the biological or chemical weapon is launched until we can do something about it. Indeed, the nature of certain regimes makes their mere possession of weapons of mass destruction (or their attempt to acquire such weapons and the means to launch them) an imminent danger toward which a military response is not only possible but morally imperative, for the protection of innocents and the defense of world order. Here, too, is another example of an area in which the just-war tradition needs to be stretched or developed to meet new realities.

The question of “assassinations” is perhaps a bit confused by the terminology. If terrorists are conducting what both they and we recognize as a war – i.e., the deliberate use of mass violence to achieve political ends – then they are not civilians in the classic sense of the term, they are combatants. The moral analysis follows accordingly.

The masterminds of terrorist organizations seem to me to be combatants, too. I would probably draw the line there, not including, for example, the terrorists’ bankers as combatants – although I would certainly deal with them through all available criminal means, just as I would have dealt with such “merchants of death” through the criminal justice system during the world wars of the 20th century.

4. What principles can we apply to action against a state that is sheltering a terrorist group, for example, the situation of Afghanistan?

Weigel: They bear responsibility for the attacks insofar as they shelter and support the terrorists, but without having themselves committed the actual attacks.

To provide direct assistance, in the form of sanctuary, to a terrorist group is to become morally implicit in its actions, of which the “host” government cannot be in much doubt (at least as to intentions). If such a “host” government refuses to acknowledge that complicity and end it, then it seems to me that it has become an ally of terrorism and another combatant, albeit of a somewhat different sort.

If a regime that has been harboring and abetting terrorists can be convinced to cease doing so, the calculus changes. This may, in the future, help clarify policy toward the Taliban and the present regime in Iraq, on the one hand, and Syria, on the other. No student of world politics can doubt that Syria has aided and abetted terrorism. But the Syrian regime is not irrational and might change, under sufficient pressure or threat. That seems very unlikely with either the Taliban or the Saddam Hussein regime.

If military action is taken against the Taliban, then simultaneously the U.S.-led coalition should lead a massive humanitarian assistance campaign in Afghanistan. The war is not against the Afghan people, themselves the victims of the Taliban. Vigorous action against terrorists and their supporters, combined with a large-scale humanitarian relief effort, seems to me what a just-war analysis of this particular situation would require.

5. Some call for the United States to seek redress through the United Nations, or an international tribunal rather than take unilateral action or limit itself to seeking a selected group of allies. The U.N. system has many defects, but there is an ever-growing tendency toward the creation of systems of international tribunals to resolve inter-state conflicts. To what extent is a nation’s sovereignty limited today by the need to submit its acts to international approval?

Weigel: The question of sovereignty is another one where the just-war tradition needs development or “stretching.” The U.N. system is, in the main, not very successful at all in dealing with world order and security issues. And a country certainly does not need the approval of the U.N. for self-defense, which is recognized as a basic right of states in the U.N. Charter.

So at this juncture, the just-war principle of “proper authority” does not require U.N. sanction of the use of military force, although prudence, one of the primary political virtues, may well dictate seeking such support.

The question of international tribunals is a very complex one. I am concerned about the tendency of some international juridical bodies to assert rather pre-emptively a jurisdiction that overrides national laws, legislatures and courts. Some of these exercises have been arguably defensible; others have been exercises in international political correctness. The entire issue needs a lot more careful reflection than it has been given to date. Not every move toward a higher level of political integration in the world serves the classic political ends of justice, order and freedom as the components of peace.

აკაკი წერეთელი: დამეხსენი, ჩრდილოელო!

აკაკი წერეთელი

აკაკი წერეთელი

დამეხსენი, ჩრდილოელო!
რა მაქვს შენთან საზიარო?
თვით ოხერო, მოუვლელო,
როგორ გინდა მომიარო?
ბუნებისგან დაჩაგრული
განა შესძლებ მეგობრობას?
მოშხამული, ცივი გული
სხვას რას გასწევს, თუ არ მტრობას.
წლიდან წლამდე უცნაურად
გეყინება ტვინი თავში!
უნდა ძალაუნებურად
ეხვეოდე დათვის ტყავში!
-დამეხსენი, ჩრდილოელო!
რა მაქვს შენთან საზიარო?
ნუ, ნუ ჰფიქრობ, ჩემო მწველო,
რომ მფლობელად აღგიარო.

მერაბ მამარდაშვილი: ჩახშული ფიქრი

ფილოსოფიის ადგილი საბჭოთა სისტემაში

La pensée empêchée

Merab Mamardachvili. La pensee empechee (Entretiens avec Annie Epelboin)

ანი ეპელბუან – თქვენი წარდგენისას მე უნდა მეთქვა: “მერაბ მამარდაშვილი, ქართველი ფილოსოფოსი”, მაგრამ ცოტაოდენ ვყოყმანობ, რადგან ამ ორი სიტყვის-ფილოსოფოსი და ქართველი-გვერდი გვერდ დასმა ცოტა უცნაურად ჟღერს. ან ის ქართველი მოგვაგონდება, თავი გენიალურ მოაზროვნედ რომ მიაჩნია, ხოლო იმათ, ვინც საქართველოს იცნობს, თვალწინ წარმოუდგება ის ლაღი მხიარულება, რომელიც ერთი შეხედვით ფილოსოფიისადმი არ განგაწყობთ. და ბოლოს, ბოლო ათწლეულების მანძილზე სსრკ-ში “ფილოსოფიად” აღიარებულ მეცნიერებას ღირებული არაფერი შეუქმნია. თუმცაღა გავიხსენოთ თქვენი წიგნების სათაურები: “ცნობიერების ანალიზი”, “კარტეზიული მედიტაციები”, “რაციონალიზმის კლასიკური და არაკლასიკური იდეალები”, “ვარიაციები კანტის თემაზე”… მართალია, ყველა თქვენი ნაშრომი სსრკ-ში არ გამოცემულა, რაც უდაოდ მათ ღირსებაზე მეტყველებს, მაგრამ სათაურები ყოველ შემთხვევაში ძალიან კლასიკურად ჟღერს; მით უფრო გვინდა უპირველეს ყოვლისა ვიცოდეთ და გავიგოთ როგორ მიხვედით აზროვნებამდე იმ ქვეყანაში, რომელიც სრულიად არ განგაწყობს ფიქრისა და აზროვნებისადმი.

მერაბ მამარდაშვილი – უნდა აღვნიშნო, რომ მეც იმავე ქალაქში დავიბადე, რომელშიც სტალინი დაიბადა. 1930 წლის სექტემბერში. ამაში შესაძლოა მონანიება ან ღვთიური სიმეტრია დავინახოთ… გორში შეიძლება სხვა საქმეების მკეთებელი ადამიანებიც დაიბადონ… ამის თქმით , დიდ სითამამედ და გაბედულებად მეჩვენება ვთქვა როგორ მივედი აზროვნებამდე.
ვინაიდან უფრო მორიდებული ვარ, ვიტყვი მხოლოდ, რომ მე ვცდილობ ვიაზროვნო; ადამიანმა არასოდეს იცის აზროვნებს იგი თუ არა. აზროვნება თითქმის ზეადამიანურ ძალაზეა დამოკიდებული და იგი ბუნებრივად არ ეძლება ადამიანს. ის შეიძლება გამოვლინდეს, როგორც ერთგვარი გაღვიძება ან წინარე მოგონება ადამიანისა და სიმბოლოს შორის დაჭიმულ ველში. ეს უნდა აეხსნას ფრანგულ აუდიტორიას, რადგან იგი არ იცნობს იმ ქვეყანას, რომელშიც მე ვცხოვრობ…ჩვენ ამჟამად განსაკუთრებულ მომენტში ვცხოვრობთ- აზრთან მჭიდროდ დაკავშირებულ მომენტში-რომელშიც იმ უშველებელ ქვეყანას, რომელსაც საბჭოთა კავშირი ჰქვია თუ რუსეთი (იგი, ჩემს ქვეყანას, საქართველოსაც მოიცავს), სურს, ან უნდა დაუბრუნდეს ცხოვრებას, ისტორიის, დროისა და ცხოვრების ხანგძლივი უქონლობის შემდეგ. იმას, რაც მოხდა 17 წელს, ოქტომბრის რევოლუციის მწვერვალზე, ჩემთვის ის მნიშვნელობა აქვს, რომ ეს იყო სსრკ-ს თუ რუსეთის გასვლა დროიდან, ისტორიიდან და ცხოვრებიდან; გასვლა იმ მეტეორივით, გრავიტაციის ველიდან რომ ვარდება და ჩათრეულია უტოპიით, რომლის დამახასიათებელი ნიშანია-ისევე როგორც ყველა უტოპიისთვის-საკუთარი თავის რეალიზაცია: უტოპიები ხომ ყოველთვის ხორციელდება. ამჟამინდელი პრობლემა კი ისაა, რომ “ცხოვრებას დაუბრუნდე”… როცა უტოპიის დევნაში ისტორიიდან და დროიდან ამოვარდები. იკარგება სასიცოცხლო ძალების ნორმალური ურთიერთგაცვლის გრძნობა, ადამიანთა შორის “ურთიერთობის” (commerece) შეგრძნება. რაც ადამიანისა და მისი ბუნების ისტორიულ სტრუქტურას ქმნის. რევოლუციის შემდეგ ყველაფერი არანორმალური გახდა; ეს იყო საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ერთგვარი კოლექტიური თვითმკვლელობა. ქვეყანა აღმოჩნდა “ცხოვრების მიღმა” და ყოველივე ამან დაღი დაასვა ლიტერატურას, სოციალურ მოვლენებს, ყველაფერს და ყველას, თუ ყურადღებით დავაკვირდებით და თუ დასავლური აზროვნების რაციონალისტური ტერმინების უბრალო ტრანსპოზიციას არ მოვახდენთ, უწყვეტად გამოვიყენებთ იგივე მეტყველებას, იგივე აზროვნებას სსრკ-ს თუ რუსეთის მაშტაბით, თუ დავუმატებთ რაღაცას, რაც უნდა სპეციპიკურად რუსული ან საჭოთა გამოცდილებიდან იყოს ამოღებული და იმას, რაც ამ მეტყველების უკან იმალება-მაშინ ამ ეპოქაში ჩანს სიკვდილის კვალი, მიღმა სამყაროს ცხოვრების კვალი. მასში მოსჩანს-და ეს იყო ჩემი პირველი გამოცდილება, რაც საკუთარ თავზე შევძელი შემემოწმებინა -უსიცოცხლო ხატების ცხოვრება, ანუ უსხეულო ხატები, ფრანსუა ვიიონის მსგავსად, რომელიც რეალურად ცხოვრობდა. არ დაკარგო იმის შეგრძნება, რომ ცოცხალი ხარ (და ამასთან ერთად ამ გრძნობის ტრადიცია) საკუთარი ყოფიერების ყველა გამოვლინებაში, იმაში, რასაც ამბობ, რასაც ფიქრობ, რასაც აკეთებ,-ეს ნიშნავს შენ თვითონ ერთგვარი ფუნდამეტური კავშირი შეინარჩუნო. მაგრამ ის ვისაც სიცოცხლისადმი გემო არ გააჩნია, ამას ვერ გაიგებს. შესაძლოა ისიც, რომ ეს გემო დაიკარგოს, მაგრამ ამ შემთხვევაში იმათ, ვინც ეს შეგრძნება დაკარგა, ვეღარაფერს აუხსნი. ჩვენ ისეთ ვითარებაში ვიმყოფებით, რომ ვინც ცხოვრებისადმი გემო დაკარგა, კვლავ უნდა იპოვოს იგი,ხოლო ის, ვისაც იგი შერჩენილი ჰქონდა, მაგრამ ტოტალიტარულმა რეჟიმმა დააბეჩავა (როგორც აზროვნებაში ასევე მეტყველებაში; ტოტალიტარიზმი უპირველეს ყოვლისა ლინგვისტური დაბეჩავებაა), ხელმეორედ უნდა ისწავლოს ცხოვრება, დღეს ჩვენ ვსწავლობთ, რადგან ადვილი როდია ცხოვრებას დაუბრუნდე…….

ანი ეპელბუან – სულ დასაწყისი გახსოვთ? თქვენი აზროვნების დასაწყისი? გახსოვთ როგორ შეაჯერეთ სიცოცხლე და სიკვდილი იმ ხატებში, რომელსაც აღიქვამდით? როგორ გადაწყვიტეთ ეს წინააღმდეგობა?

მერაბ მამარდაშვილი – არანაირად არ ვისურვებდი ეს გზა ხელმეორედ გამევლო, სულაც არ მინდა ახალგაზრდობა დამიბრუნდეს, 16 წლისა ვიყო, ამბობენ რა მშვენიერიაო ახალგაზრდობა! არა, სრულებითაც არაა ასე! სრულებითაც არ ვიცურვებდი კიდევ გამევლო არყოფნის ის რისკი, რომელიც ასე ემუქრება ახალგაზრდებს, როცა დღევანდელი ახალგაზრდა იღვიძებს თავის თავის, ცნობიერებისა და აზროვნების მიმართ, ის ფეხზე მდგომი გვამების ტყეში აღმოჩნდება. სწორედ ამ გრძნობას, რომელიც დღევანდელ ახალგაზრდობაში ზის, 40 წლის წინათ განვიცდიდი. ამის გამოა, რომ უშველებელი თანაგრძნობა მაქვს მათ მიმართ და სულაც არ ვისურვებდი ახალგაზრდა ვიყო, ჩემთვის-თვითგამორკვევა განისაზღვრებოდა ცხოვრების არქონის მიმართ დაპირისპირებით, დაპირისპირებით იმ შავი გვირაბის მიმართ რომელშიც მოგვებივით, იძულებული ვიყავი მეცხოვრა ცხოვრების გარეშე- და ჩემთვის ახალგაზრდობა წარმოადგენდა ტრადიციის აღდგენას ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით; საქმე რომელიღაც კონკრეტულ ტრადიციას კი არ ეხება, არამედ უკვდავების ტრადიციას (იცინის). ეს ალბათ უცნაურად ჟღერს, რადგან კონფესიანალური აზრით მორწმუნე არა ვარ, მე ფილოსოფოსი ვარ. ფილოსოფია სულ სხვა რამ არის, ვიდრე თეოლოგია, მაგრამ ხშირად მივმართავ რელიგიურ სიმბოლოებს, რადგან ისინი უფრო მეტყველნი მეჩვენებიან და ადაიანური სულის შესაძლებლობათა, პოტენციათა და კონსტანტების ჩამოყალიბებით, ისინი უფრო გასაგებს და ამოსაცნობს ხდიან ამ კრიტერიუმებს. ამიტომაც ხანდახან სასარგებლოა ამ სიმბოლოების გამოყენება.
მაშასადამე უკვადავება ეს არის სიტყვა, ანუ ადამიანში მკვდარი დროის აღდგენის ნაპერწკალი; ეს არის ფაქტი და აქტი, რომელიც დღემდე გრძელდება, სიტყვა არის მარადიულობის აქტი,რომელშიც ჩვენ ვმონაწილეობთ ვითარცა ადამიანები. რას ვგულისხმობ გამოთქმაში “ვითარცა ადამიანი”. მე ვცდილობ გამოვხატო არსება, რომელიც ბუნების პროდუქტი არ არის; ბუნება არ ქმნის ადამიანებს. ნამდვილად ჩვენ მხოლოდ მეორე დაბადებისას ვიბადებით. ეს დაბადება კი იმყოფება იმ ველში, რომელშიც შესაძლო ადამიანი სიმბოლოს უერთდება და ამას შეერთების დაძაბულობისგან ანუ თავის თავზე ძალისხმევის შედეგად ადამიანში ადამიანი იბადება. დანტემ ერთ ლამაზ გამოთქმაში თქვა, დაბადებულს როგორც ასეთი სული არა აქვსო.

ანი ეპელბუან – რა იძლევა სულს? რა აძლევს მას სულს?

მერაბ მამარდაშვილი – სიტყვა.

ანი ეპელბუან – ჩემი ვარაუდით, ადამიანის ბუნების შესახებ თქვენთვის არ უსწავლებიათ სკოლაში.

მერაბ მამარდაშვილი

მერაბ მამარდაშვილი

მერაბ მამარდაშვილი – სკოლაში საერთოდ არაფერი მასწავლეს. არც ეს და არც ამის საწინააღმდეგო, მაგ. მარქსიზმ-ლენინიზმის იდეოლოგია ვერ შეისწავლება, რადგან მეტყველებას, ადამიანის ტვინს, არაფერი საერთო არა აქვს მარქსისტულ-ლენინურ იდეოლოგიასთან. ამ ცნებებს ვერ დაისწავლი, ისინი გაუგებარია. თუ მაგ. ავიღებთ მარქსისტულ-ლენინურ ფილოსოფიის სახელმძღვანელოს (ასეთები კი არსებობს), იძულებული ხარ იგი მექანიკურად დაიზეპირო და ასევე ზეპირად გაიმეორო გამოცდაზე. მისი შესწავლა აზროვნებით, გონებით შეუძლებელია, რადგან სიტყვებს არავითარი აზრი არა აქვთ.

ანი ეპელბუან – თქვენ იზეპირებდით?

მერაბ მამარდაშვილი – ჩემთვის ცოტა სხვანაირად მოხდა. საკუთარი ბედის ზოგიერთი შემთხვევითობა ერთგვარ ექსტრა-ტერიტორიულობას ქმნის ხოლმე; შემთხვევითობის ინერცია, შენს უკან რომ დგას, გაგრიყავს კუნძულძე, სადაც შენ ექსტერიტორიული აღმოჩნდები; ამგვარი იყო ჩემი შემთხვევა. მე გამიტაცა კითხვის ნაკადმა, რომელიც შემთხვევით ფრანგული საკითხავი მასალა აღმოჩნდა; მონტენი, ლაბოესი, მონტესკიე, რუსო,სწორედ მათ ჩამოაყალიბეს ჩემი სიჭაბუკე.

ანი ეპელბუან – სად პოულობდით ამ წიგნებს?

მერაბ მამარდაშვილი – ისევ და ისევ შემთხვევის წყალობით: ჩემი უბნის ბიბლიოთეკაში, თბილისში. ამ ნაშრომებს ცენზურა არ შეეხო, არც განადგურებულ წიგნების სიაში მოხვდნენ; შეიძლება იმიტომ, რომ ბიბლიოთეკა პატარა იყო. თქვენ უთუოდ იცით, რომ 1918 წლის “უკაზით” ბიბლიოთეკიდან ამოიღეს რელიგიურად და ფილოსოფიურად მიჩნეული ლიტერატურა. მაგალითად პასკალი, პლატონი, დეკარტი და სხვა. ლენინის მიერ შედგენილ სიაში ჩამოთვლილი იყო ამოსაღები ნაწარმოებები და იმდროინდელი განათლების სამინისტროს ოფიციალურმა ინსტრუქციამ ეს სია გააფართოვა; მასში სახელდობრ შეიტანა სოკრატე, რომელსაც არასოდეს არაფერი დაუწერია. ეს ინსტრუქცია საჯარო არ ყოფილა, მაგრა მას მაინც ყველგან ავრცელებდნენ…

ანი ეპელბუან – იმ დროს მოსკოვში რომ ყოფილიყავით, ამ წიგნების ბიბლიოთეკაში წაკითხვას შეძლებდით?

მერაბ მამარდაშვილი – არა, საჯარო ბიბლიოთეკებში ვერ შევძლებდი. მაგრა იცით, რომ ის ხანა, როცა მოსკოვში სწავლა დავიწყე, პარადოქსებით სავსე ეპოქა იყო. 49 წელი მოსკოვში რომ ჩავედი, წავედი უნივერსიტეტში. ეს იყო ომის შემდგომი გაჭირვების პერიოდი. მოსკოვი ერთდროულად დაძაბული, დინამიური, საცოდავი და საინტერესო ქალაქი იყო. ამასთან საშიში ქალაქიც. ადამიანური ურთიერთობებიც ძალიან ინტენსიური, რადგან ადამიანების დიდი ნაწილი ომგამოვლილი იყო. ომში მათ ინიციატივის, რისკის და სიკვდილის პირისპირ დგომის გამოცდილება მიიღეს. ამგვარი ინდივიდები რეჟიმისთვის ერთგვარ საშიშროებას წარმოადგენდნენ, და ომის ყველა ტყვე საბჭოთა კონცენტრაციულ ბანაკებში გაასახლეს. რეპრესიები არმიაშიც დაიწყო, ლიტერატურაშიც; აუცილებელი იყო დაემუხრუჭებინათ იმ ადამიანთა გაღვიძება, ვინც ომი გამოსცადა. იმათთვის, ვინც ევროპა, სხვა ცხოვრება ნახა ხელი უნდა შეეშალათ საკუთარი აზრი გამოეთქვათ. ისე რომ ამ ადამიანების გაქრობა მთლად უაზრო წამოწყება არ იყო (მე სახელმწიფოს ინტერესების თვალსაზრისიდან ამოვდივარ); ეს სრულიად გონიუვრული ნაბიჯი იყო.

ანი ეპელბუან – მაგრამ ამ ხალხს უნივერსიტეტში ხომ მაინც შეხვდით?

მერაბ მამარდაშვილი – დიახ, ისინი უნივერსიტეტში ვნახე, რადგან იმ წლებში საზოგადოება რამდენიმე “ფენისაგან” შედგებოდა: იყო ჩემსავით ახაგაზრდების ფენა (მე 19 წლისა ვიყავი, ე.ი. არც თუ ისე ახალგაზრდა; უმრავლესობა 17 წლისა იყო); იმავე წელსფილოსოფიის ფაკულტეტზე იყვნენ 30, 35 წლის ომის ვეტერანები. მუდმივ საფრთხესა და სიღატაკეში კი “ნაპერწკლები” გამოკრთებოდნენ ხოლმე: ბუკინისტებთან შეიძლებოდა (ფულის საშოვნელად ხალხს მათთან გასაყიდად წიგნები მიჰქონდათ) ერთი ორ მანეთად გეშოვნათ ბერდიაევის, შესტოვის, საუკუნის დამლევის რუსი იდეალისტი ფილოსოფოსების წიგნები. ახლა მოსკოველ ბუკინისტებთან ბერდიაევის ერთი ტომი 150 მან. ღირს. იმ დროს შემეძლო ბრწყინვალე ბიბლიოთეკა შემექმნა, საცხოვრებელი რომ მქონოდა (მაგრამ იგი არ მქონდა). შეიძლებოდა მეშოვა როზანოვის, ბერდიაევის, ნიცშესა და ფროიდის რუსული თარგმანები და სხვა.

ანი ეპელბუან – მაშასადამე, ამ წიგნების წყალობით, რომელთა წაკითხვა მოახერხეთ, თქვენ შესძელით თითქმის უნივერსალური განათლება მიგეღოთ, თანაც კლასიკურ ტრადიციაში.

მერაბ მამარდაშვილი – სწორედ ამის თქმა მინდოდა. რადგან გარეშე ინფორმაციის წყაროების არავითარი საშუალება არ გაგვაჩნდა, უიმედობით მოცულნი და ბნელი ღამის გარემოცვაში , მივხვდი , ისევე, როგორც ბევრი სხვა, რომ საჭირო იყო თვითონ შეგვექმნა ინფორმაციის საკუთარი წყაროები, თვითონ შეგვექმნა საკუთარი თავი, გავმხდარიყავით self-made, როგორც ამბობენ ინგლისელები (ინგლისურად ნიშნავს ადამიანს, ვინც თავისი თავი შექმნა) და მეც ამ გზას დავადექი. ნამდვილად არ მაკლდა არც საკითხავი მასალა და არც ის ფარული ინტელექტუალური ცხოვრება, რომელიც ჩემსა და წიგნს შორის იქმნებოდა, ჩემსა და სიტყვას შორის, რომელიც შორიდან მოდიოდა. მაგრამ თქვენ იცით, რომ ადამიანი არის არსება, რომელიც შორიდან მოდის. ადამიანი არის ძალიან გრძელი არსება, ანუ ადამიანი თავის თავს დროში სჭედავს; ცხოვრება არის დროში განხორციელებული ძალისხმევა. ძალისხმევა თავი შეიმაგრო ისტორიულ, ადამიანურ წერტილში, რაც უძრავ წერტილს წარმოადგენს მრუდეზე, რომელიც გაგიჟდა. ჩემი ახალგაზრდობის ფილოსოფიურ სწრაფვას მოკლედ შემდეგი იდეით შეიძლება გავუკეთო რეზიუმე: იესო ქრისტე შეიძლება ათასჯერ დაბადებულიყო ბეთლემში, მაგრამ თუ ის ერთ დღეს შენში არ მოგევლინა შენ დაიღუპებოდი. (გენიალური სიტყვებია. giorgia80) ეს არის ტრადიციული ხატი. იცით, ასეა თუ ისე, სიცოცხლის მოკვლა არ შეიძლება. ყველაზე საშინელი რეჟიმი, ყველაზე ტოტალიტარულიც კი როგორც საბჭოთა რეჟიმი იყო, თავისი საშინელებებით ნაცისტურ რეჟიმსაც რომ ვერ შეედრება, მანაც კი ვერ შეძლო სიცოცხლის განადგურება, რადგან სიცოცხლე ტროტუარს ამოხეთქავს, როგორც ზოგიერთი ყვავილი…

ანი ეპელბუან – მაინც როგორ უნდა ავხსნათ ის ფაქტი, რომ ჩვენ საბჭოთა კავშირში ფილოსოფოსებს თითქმის არ ვიცნობთ? თქვენ რომ პირობები აგვიწერეთ, ისინი თითქოს ხელს უწყობდა ფიქრსა და აზრის გაღვიძებას; ეტყობა სერიოზული დაბრკოლება შემოგხვდათ გზაზე, თორემ თქვენს თაობაში და სწორედ მოსკოვში უნდა შექმნილიყო შესანიშნავი ფილოსოფიური სკოლა.

მერაბ მამარდაშვილი – იცით, პარადოქსი სწორედ იმაშია. უდაოდ არსებობდა ხელშემწყობი პირობები; მაგრამ ფილოსოფოსები არ ჩანდნენ, რადგან ამ პირობების გვერდით იყო სისტემა, რომელიც მხოლოდ დამთრგუნველი სისტემა არ იყო. თქვენ ვერ წარმოიდგენთ, (თუმცა უნდა წარმოიდგინოთ, რადგან ახალი ევროპული აზროვნება სოციალისტურ, თუ კომუნისტურ ცთუნების მკლავებშია მოქცეული), თქვენ ალბათ ვერ წარმოიდგენთ, რა მიმზიდველი და დამარწმუნებელია ტოტალიტარული აზროვნების სიმარტივე. ის თხევადი საწამლავივითაა, რომელიც ბევრად უფრო ეფექტურად მოქმედებს, ვიდრე ცენზურა თუ ავტორების დევნა. ის შიგნიდან გღრნის. ის შიგნიდან იჭრება ტვინში და ეს ძალზე მომხიბლავია. რეალურად გიზიდავს. საიდან მოდის ეს ხიბლი? იქიდან რომ ასეთი აზროვნება ნებას იძლევა თავი ჭკვიანი გეგონოს, დაიჯერო, რომ ყველაფერი გესმის, თავზე ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე. ზოგადად ადამიანი ზარმაცია, ამიტომ ის სპონტანურად უერთდება იმას, რაც მას ჰპირდება რაღაცად გაგხდიო, ყოველგვარი მუშაობისა და მუყაითობის გარეშე. ამ ცდუნებამ კარგი ნაყოფი გამოიღო, როგორც საბჭოთა კავშირში, ასევე სხვაგანაც. ინტელექტუალურ ტრადიციაში არა ერთ სამარცხვინო ეპიზოდს ვხვდებით. მაგონდება ბერნარდ შოუ და აგრეთვე ისიც, რაც ყოველგვარ საზღვრებს სცილდება-საფრანგეთი. საფრანგეთი რომელიც ჩემთვის სინათლისა და აზრის სითამამის ქვეყანა იყო – ყველაფრის საწინააღმდეგო და საკუთარი თავის საწინააღმდეღო ფიქრისაც კი მუშაობასა და ძალისხმევაში. ჩემთვის რ. როლანის, ბ. შოუს და მათგვარი ინტელექტუალების კოჰორთის უზენაესი შედეგი არის ფილბის პიროვნება, რომელიც ინგლისის ჯაშუში იყო თავისი მრწამსით.

ანი ეპელბუან – მივუბრუნდეთ ომის შემდგომ მოსკოვის საზოგადოებას. უნივერსიტეტის პერიოდიდან თუ შემოგრჩათ თანამოაზრეები? თქვენნაირად ბევრი ფიქრობდა თუ განმარტოებული იყავით?

მერაბ მამარდაშვილი – მეგონა მარტო ვიყავი მეთქი, მაგრამ უნივერსიტეტის მე-5 კურსზე აღმოვაჩინე, რომ ჩემს გარშემო მყოფი ადამიანები იგივეს აკეთებდნენ, რასაც მე (იმ დროს “კაპიტალის” ეპისტემოლოგიაზე ვმუშაობდი). 52-53 წწ. რაღაც დუღდა. შეიძლება პარადოქსულიც მოგეჩვენოთ, რადგან ეს სტალინის სიკვდილამდე და პარტიის მე-20 ყრილობამდე იყო. მაგ. მე დაახლოებით ვიყავი ალექსანდრე ზისმონოვიევთან, რომელიც ჩემზე სამი წლით “უფროსი” იყო (უნივერსიტეტში კურსის მიხედვით, თორემ ის ჩემზე ბევრად უფროსია), ბორის გრიშინთან, იური ლევადასთან, სოციოლოგებთან, ერიკ სოლოვიოვთან, რომელიც ფილოსოფიის ბრწყინვალე მკვლევარიცაა; მას მხოლოდ ენის ბარიერის გამო არ იცნობს ფრანგული საზოგადოება. მეც ასეთ პირობებში ვარ, რადგან რუსულად ან ქართულად ვწერ, ისე რომ სანამ მთარგმნიან, არავის ეცოდინება რაზე ვწერ. მაგრამ ჩემი უპირატესობა ისაა, რომ კავშირები და მეგობრული ურთიერთობები მაქვს საფრანგეთსა და იტალიაში, თანაც ფრანგულად და იტალიურად ვლაპარაკობ. ისე, რომ ის ადამიანები, ვინც მიცნობენ და ვისთანაც ვლაპარაკობ, ხელს მიწყობენ ჩემი აზრების გავრცელებაში. სხვა მხრივ საბჭოთა კავშირსა და ევროპას შორის ფილოსოფიაში ლინგვისტურ-კულტურული ბარიერი არსებობს.

ანი ეპელბუან – კი მაგრა თქვენი წიგნები არც საბჭოთა კავშირში გამოქვეყნებულა?

მერაბ მამარდაშვილი – მართალია მხოლოდ რამდენიმე ჩემი წიგნი გამოიცა. ეს წიგნები, რომლებიც “არაფერს ეხებოდნენ” და ძალიან აბსტრაქტულები იყვნენ-ძირითადად წიგნები ეპისტემოლოგიაში. ეს ის სფეროა, რომელშიც არავის არაფერი ესმის. თანაც ჩემი მძიმე და ცუდი სტილი უფრო გაუგებარს ხდიდა ნაშრომებს. მაგრამ გამოცემისათვის ეს უფრო ხელსაყრელი იყო, რადგან ცენზურა იბნეოდა (იცინის). ეს სტილი ჩემს ნებაზე არ არის დამოკიდებული; უბრალოდ ცუდად ვწერ. ესაა და ეს. მე უკეთესად ვლაპარაკობ; თუ შეიძლება ასე ითქვას აუდიტორიასთან ურთიერთობაში ერთგვარი “არტისტიზმი” მაქვს. ვიცი, როგორ ავიყოლიო აუდიტორია; როცა ლექციას ვატარებ ან მოხსენებას ვაკეთებ, მოხსენებისას ჩემს ცხოვრებას ვთამაშობ, აუდიტორიის წინაშე ვდგევარ ჩემი პრობლემებით, პირად რისკს ვწევ და ვინც მისმენს ეს მისთვის ნათელია. ამიტომ ისინი მომყვებიან და იმ ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიაში მე რომ ვხმარობ, თავიანთ პირად გამოცდილებას ამოიცნობენ. ხოლო ამ ტერმინოლოგიის ხმარება მჭიდრო კავშირშია ჩემი საკუთარი ცხოვრების ეგზისტენციასთან…

ფრანგულიდან თარგმნა მზია ბაქრაძემ

Serio-Comic War Map for the year 1877

Serio-Comic War Map for the year 1877

This map of 1877 visualises Russian foreign policy as the tentacles of an octopus. The creature threatens the enfeebled Ottoman Empire, and throttles Poland and Finland, then parts of the Russian Empire. The map’s author, Fred Rose, was the first person to conceive the idea of the octopus, though the idea of representing counties as figures or animals has a far older history. Following Rose, ‘Serio-comic’ maps used black humour to visualise European and world political tensions in visual form.

Dictatorships and Double Standards by Jeane Kirkpatrick

Jeane Kirkpatrick

The failure of the Carter administration’s foreign policy is now clear to everyone except its architects, and even they must entertain private doubts, from time to time, about a policy whose crowning achievement has been to lay the groundwork for a transfer of the Panama Canal from the United States to a swaggering Latin dictator of Castroite bent. In the thirty-odd months since the inauguration of Jimmy Carter as President there has occurred a dramatic Soviet military build-up, matched by the stagnation of American armed forces, and a dramatic extension of Soviet influence in the Horn of Africa, Afghanistan, Southern Africa, and the Caribbean, matched by a declining American position in all these areas. The U.S. has never tried so hard and failed so utterly to make and keep friends in the Third World.

As if this were not bad enough, in the current year the United States has suffered two other major blows-in Iran and Nicaragua-of large and strategic significance. In each country, the Carter administration not only failed to prevent the undesired outcome, it actively collaborated in the replacement of moderate autocrats friendly to American interests with less friendly autocrats of extremist persuasion. It is too soon to be certain about what kind of regime will ultimately emerge in either Iran or Nicaragua, but accumulating evidence suggests that things are as likely to get worse as to get better in both countries. The Sandinistas in Nicaragua appear to be as skillful in consolidating power as the Ayatollah Khomeini is inept, and leaders of both revolutions display an intolerance and arrogance that do not bode well for the peaceful sharing of power or the establishment of constitutional governments, especially since those leaders have made clear that they have no intention of seeking either.

It is at least possible that the SALT debate may stimulate new scrutiny of the nation’s strategic position and defense policy, but there are no signs that anyone is giving serious attention to this nation’s role in Iranian and Nicaraguan developments – despite clear warnings that the U.S. is con­ fronted with similar situations and options in El Salvador, Guatemala, Morocco, Zaire, and else­ where. Yet no problem of American foreign policy is more urgent than that of formulating a morally and strategically acceptable, and politically realistic, program for dealing with non-democratic governments who are threatened by Soviet-sponsored subversion. In the absence of such a policy, we can expect that the same reflexes that guided Washing­ ton in Iran and Nicaragua will be permitted to determine American actions from Korea to Mexico – with the same disastrous effects on the U.S. strategic position. (That the administration has not called its policies in Iran and Nicaragua a failure-and probably does not consider them such­ complicates the problem without changing its nature.)

There were, of course, significant differences in the relations between the United States and each of these countries during the past two or three decades. Oil, size, and proximity to the Soviet Union gave Iran greater economic and strategic import than any Central American “republic,” and closer relations were cultivated with the Shah, his counselors, and family than with President Somoza, his advisers, and family. Relations with the Shah were probably also enhanced by our approval of his manifest determination to modernize Iran regardless of the effects of modernization on traditional social and cultural patterns (including those which enhanced his own authority and legitimacy). And, of course, the Shah was much better looking and altogether more dashing than Somoza; his private life was much more romantic, more interesting to the media, popular and other­ wise. Therefore, more Americans were more aware of the Shah than of the equally tenacious Somoza.

But even though Iran was rich, blessed with a product the U.S. and its allies needed badly, and Jed by a handsome king, while Nicaragua was poor and rocked along under a long-tenure president of less striking aspect, there were many similarities between the two countries and our relations with them. Both these small nations were led by men who had not been selected by free elections, who recognized no duty to submit them­ selves to searching tests of popular acceptability. Both did tolerate limited opposition, including· opposition newspapers and political parties, but both were also confronted by radical, violent opponents bent on social and political revolution. Both rulers, therefore, sometimes invoked martial law to arrest, imprison, exile, and occasionally, it was alleged, torture their opponents. Both relied for public order on police forces whose personnel were said to be too harsh, too arbitrary, and too powerful. Each had what the American press termed “private armies,” which is to say, armies pledging their allegiance to the ruler rather than the “constitution” or the “nation” or some other impersonal entity.

In short, both Somoza and the Shah were, in central ways, traditional rulers of semi-traditional societies. Although the Shah very badly wanted to create a technologically modern and powerful nation and Somoza tried hard to introduce modern agricultural methods, neither sought to reform his society in the light of any abstract idea of social justice or political virtue. Neither attempted to alter significantly the distribution of goods, status, or power (though the democratization of education and skills that accompanied modernization in Iran did result in some redistribution of money and power there).

Both Somoza and the Shah enjoyed long tenure, large personal fortunes (much of which were no doubt appropriated from general revenues), and good relations with the United States. The Shah and Somoza were not only anti-Communist, they were positively friendly to the U.S., sending their sons and others to be educated in our universities, voting with us in the United Nations, and regularly supporting American interests and positions even when these entailed personal and political cost. The embassies of both governments were active in Washington social life, and were frequented by powerful Americans who occupied major roles in this nation’s diplomatic, military, and political life. And the Shah and Somoza them· selves were both welcome in Washington, and had many American friends.

Though each of the rulers was from time to time criticized by American officials for violating civil and human rights, the fact that the people of Iran and Nicaragua only intermittently enjoyed the rights accorded to citizens in the Western democracies did not prevent successive administrations from granting-with the necessary approval of successive Congresses­ both military and economic aid. In the case of both Iran and Nicaragua, tangible and intangible tokens of U.S. support continued until the regime became the object of a major attack by forces explicitly hostile to the United States.

But once an attack was launched by opponents bent on destruction, everything changed. The rise of serious, violent opposition in Iran and Nicaragua set in motion a succession of events which bore a suggestive resemblance to one another and a suggestive similarity to our behavior in China before the fail of Chiang Kai-shek, in Cuba before the triumph of Castro, in certain crucial periods of the Vietnamese war, and, more recently, in Angola. In each of these countries, the American effort to impose liberalization and democratization on a government confronted with violent internal opposition not only failed, but actually assisted the coming to power of new regimes in which ordinary people enjoy fewer freedoms and less personal security than under the previous autocracy-regimes, moreover, hostile to American interests and policies.

The pattern is familiar enough: an established autocracy with a record of friendship with the U.S. is attacked by insurgents, some of whose leaders have long· ties to the Communist movement, and most of whose arms are of Soviet, Chinese, or Czechoslovak origin. The “Marxist” presence is ignored and for minimized by American officials and by the elite media on the ground that U.S. sup­ port for the dictator gives the rebels little choice but to seek aid “elsewhere.” Violence spreads and American officials wonder aloud about the viability of a regime that “lacks the support of its own people.” The absence of an opposition party is deplored and civil-rights violations are reviewed. Liberal columnists question the morality of continuing aid to a “rightist dictatorship” and pro­ vide assurances concerning the essential moderation of some insurgent leaders who “hope” for some sign that the U.S. will remember its own revolutionary origins. Requests for help from the beleaguered autocrat go unheeded, and the argument is increasingly voiced that ties should be established with rebel leaders “before it is too late.” The President, delaying U.S. aid, appoints a special emissary who confirms the deterioration of the government position and its diminished capacity to control the situation and recommends various measures for “strengthening” and “liberalizing” the regime, all of which involve diluting its power.

The emissary’s recommendations are presented in the context of a growing clamor for American disengagement on grounds that continued involvement confirms our status as an agent of imperialism, racism, and reaction; is inconsistent with support for human rights; alienates us from the “forces of democracy”; and threatens to put the U.S. once more on the side of history’s “losers.” This chorus is supplemented daily by interviews with returning missionaries and “reasonable” rebels.

As the situation worsens, the President assures the world that the U.S. desires only that the “people choose their own form of government”; he blocks delivery of all arms to the government and undertakes negotiations to establish a “broadly based” coalition headed by a “moderate” critic of the regime who, once elevated, will move quickly to seek a “political” settlement to the conflict. Should the incumbent autocrat prove resistant to American demands that he step aside, he will be readily overwhelmed by the military strength of his opponents, whose patrons will have continued to provide sophisticated arms and advisers at the same time the U.S. cuts off military sales. Should the incumbent be so demoralized as to agree to yield power, he will be replaced by a “moderate” of American selection. Only after the insurgents have refused the proffered political solution and anarchy has spread throughout the nation will it be noticed that the new head of government has no significant following, no experience at governing, and no talent for leadership. By then, military commanders, no longer bound by loyalty to the chief of state, will depose the faltering “moderate'” in favor of a fanatic of their own choosing.

In either case, the U.S. will have been led by its own misunderstanding of the situation to assist actively in deposing an erstwhile friend and ally and installing a government hostile to American interests and policies in the world. At best we will have lost access to friendly territory. At worst the Soviets will have gained a new base. And everywhere our friends will have noted that the U.S. cannot be counted on in times of difficulty and our enemies will have observed that American support provides no security against the forward march of history.

No particular crisis conforms exactly with the sequence of events described above; there are always variations on the theme. In Iran, for example, the Carter administration-and the President himself-offered the ruler support for a longer time, though by December 1978 the President was acknowledging that he did not know if the Shah would survive, adding that the U.S. would not get “directly involved.”

Neither did the U.S. ever call publicly for the Shah’s resignation. However, the President’s special emissary, George Ball, “reportedly concluded that the Shah cannot hope to maintain total power and must now bargain with a moderate segment of the opposition …” and was “known to have discussed various alternatives that would effectively ease the Shah out of total power” (Washington Post, December 15, 1978). There is, furthermore, not much doubt that the U.S. assisted the Shah’s departure and helped arrange the succession of Bakhtiar. In Iran, the Carter administration’s commitment to nonintervention proved stronger than strategic considerations or national pride. What the rest of the world regarded as a stinging American defeat, the U.S. government saw as a matter to be settled by Iranians. “We personally prefer that the Shah maintain a major role in the government,” the President acknowledged, “but that is a decision for the Iranian people to make.”

Events in Nicaragua also departed from the scenario presented above both because the Cuban and Soviet roles were clearer and because U.S. officials were more intensely and publicly working against Somoza. After the Somoza regime had defeated the first wave of Sandinista violence, the U.S. ceased aid, imposed sanctions, and took other steps which undermined the status and the credibility of the government in domestic and foreign affairs. Between the murder of ABC correspondent Bill Stewart by a National Guardsman in early June and the Sandinista victory in late July, the U.S. State Department assigned a new ambassador who refused to submit his credentials to Somoza even though Somoza was still chief of state, and called for replacing the government with a “broadly based provisional government that would in· elude representatives of Sandinista guerillas.” Americans were assured by Assistant Secretary of State Viron Vaky that “Nicaraguans and our democratic friends in Latin America have no intention of seeing Nicaragua turned into a second Cuba,” even though the State Department knew that the top Sandinista leaders had close personal ties and were in continuing contact with Havana, and, more specifically, that a Cuban secret-police official, Julian Lopez, was frequently present in the Sandinista headquarters and that Cuban military advisers were present in Sandinista ranks.

In a manner uncharacteristic of the Carter ad­ ministration, which generally seems willing to negotiate anything with anyone anywhere, the U.S. government adopted an oddly uncompromising posture in dealing with Somoza. “No end to the crisis is possible,” said Vaky, “that does not start with the departure of Somoza from power and the end of his regime. No negotiation, mediation, or compromise can be achieved any longer with a Somoza government. The solution can only begin with a sharp break from the past.” Trying hard, we not only banned all American arms sales to the government of Nicaragua but pressured Israel, Guatemala, and others to do likewise-all in the name of insuring a “democratic” outcome. Finally, as the Sandinista leaders consolidated control over weapons and communications, banned opposition, and took off for Cuba, President Carter warned us against attributing this “evolutionary change” to “Cuban machinations” and assured the world that the U.S. desired only to “let the people of Nicaragua choose their own form of government.”

Yet despite all the variations, the Carter administration brought to the crises in Iran and Nicaragua several common assumptions each of which played a major role in hastening the victory of even more repressive dictatorships than had been in place before. These were, first, the belief that there existed at the moment of crisis a democratic alternative to the incumbent government: second, the belief that the continuation of the status quo was not possible; third, the belief that any change, including the establishment of a government headed by self-styled Marxist revolutionaries, was preferable to the present government. Each of these beliefs was (and is) widely shared in the liberal community generally. Not one of them can withstand close scrutiny.

Although most governments in the world are, as they always have been, autocracies of one kind or another, no idea holds greater sway in the mind of educated Americans than the belief that it is possible to democratize governments, anytime, anywhere, under any circumstances. This notion is belied by an enormous body of evidence based on the experience of dozens of countries which have attempted with more or less (usually less) success to move from autocratic to democratic government. Many of the wisest political scientists of this and previous centuries agree that democratic institutions are especially difficult to establish and maintain – because they make heavy demands on all portions of a population and because they depend on complex social, cultural, and economic conditions.

Two or three decades ago, when Marxism enjoyed its greatest prestige among American intellectuals, it was the economic prerequisites of democracy that were emphasized by social scientists. Democracy, they argued, could function only in relatively rich societies with an advanced economy, a substantial middle class, and a literate population, but it could be expected to emerge more or less automatically whenever these conditions prevailed. Today, this picture seems grossly over­ simplified. While it surely helps to have an economy strong enough to provide decent levels of well-being for all, and “open” enough to provide mobility and encourage achievement, a pluralistic society and the right kind of political culture ­ and time-are even more essential.

In his essay on Representative Govemment, John Stuart Mill identified three fundamental conditions which the Carter administration would do well to ponder. These are: “One, that the people should be willing to receive it [representative government]; two, that they should be willing and able to do what is necessary for its preservation; three, that they should be willing and able to fulfill the duties and discharge the functions which it imposes on them.”

Fulfilling the duties and discharging the functions of representative government make heavy demands on leaders and citizens, demands for participation and restraint, for consensus and compromise. It is not necessary for all citizens to be avidly interested in politics or well-informed about public affairs-although far more widespread interest and mobilization are needed than in autocracies. What is necessary is that a substantial number of citizens think of themselves as participants in society’s decision-making and not simply as subjects bound by its laws. Moreover, leaders of all major sectors of the society must agree to pursue power only by legal means, must eschew (at least in principle) violence, theft, and fraud, and must accept defeat when necessary. They must also be skilled at finding and creating common ground among diverse points of view and interests, and correlatively willing to compromise on all but the most basic values.

In addition to an appropriate political culture, democratic government requires institutions strong enough to channel and contain conflict. Voluntary, non-official institutions are needed to articulate and aggregate diverse interests and opinions present in the society. Otherwise, the formal governmental institutions will not be able to translate popular demands into public policy.

In the relatively few places where they exist, democratic governments have come into being slowly, after extended prior experience with more limited forms of participation during which leaders have reluctantly grown accustomed to tolerating dissent and opposition, opponents have accepted the notion that they may defeat but not destroy incumbents, and people have become aware of government’s effects on their lives and of their own possible effects on government. Decades, if not centuries, are normally required for people to acquire the necessary disciplines and habits. In Britain, the road from the Magna Carta to the Act of Settlement, to the great Reform Bills of 1832, 1867, and 1885, took seven centuries to traverse.

American history gives no better grounds for believing that democracy comes easily, quickly, or for the asking. A war of independence, an unsuccessful constitution, a civil war, a long process of gradual enfranchisement marked our progress to­ ward constitutional democratic government. The French path was still more difficult. Terror, dictatorship, monarchy, instability, and incompetence followed on the revolution that was to usher in a millennium of brotherhood. Only in the 20th century did the democratic principle finally gain wide acceptance in France and not until after World War II were the principles of order and democracy, popular sovereignty and authority, finally reconciled in institutions strong enough to contain conflicting currents of public opinion.

Although there is no instance of a revolutionary “socialist” or Communist society being democratized, right-wing autocracies do sometimes evolve into democracies-given time, propitious economic, social, and political circumstances, talented leaders, and a strong indigenous demand for representative government. Something of the kind is in progress on the Iberian peninsula and the first steps have been taken in Brazil. Something similar could conceivably have also occurred in Iran and Nicaragua if contestation and participation had been more gradually expanded.

But it seems clear that the architects of contemporary American foreign policy have little idea of how to go about encouraging the liberalization of an autocracy. In neither Nicaragua nor Iran did they realize that the only likely result of an effort replace an incumbent autocrat with one of his moderate critics or a “broad-based coalition” would be to sap the foundations of the existing regime without moving the nation any closer to democracy. Yet this outcome was entirely predictable. Authority in traditional autocracies is transmitted through personal relations: from the ruler to his close associates (relatives, household members, personal friends) and from them to people to whom the associates are related by personal ties resembling their own relation to the ruler. The fabric of authority unravels quickly when the power and status of the man at the top are undermined or eliminated. The longer the autocrat has held power, end the more pervasive his personal influence, the more dependent a nation’s institutions will be on him. Without him, the organized life of the society will collapse, like an arch from which the keystone has been removed. The blend of qualities that bound the Iranian army to the Shah or the national guard to Somoza is typical of the relationships-personal, hierarchical, non-transferable – that support a traditional autocracy. The speed with which armies collapse, bureaucracies abdicate, and social structures dissolve once the autocrat is removed frequently surprises American policy-makers and journalists accustomed to public institutions based on universalistic norms rather than particularistic relations.

The failure to understand these relations is one source of the failure of U.S. policy in this and previous administrations. There are others. In Iran and Nicaragua (as previously in Vietnam, Cuba, and China) Washington overestimated the political diversity of the op­ position-especially the strength of “moderates” and “democrats” in the opposition movement; underestimated the strength and intransigence of radicals in the movement; and misestimated the nature and extent of American influence on both the government and the opposition.

Confusion concerning the character of the opposition, especially its intransigence and will to power, leads regularly to downplaying the amount of force required to counteract its violence. In neither Iran nor Nicaragua did the U.S. adequately appreciate the government’s problem in maintaining order in a society confronted with an ideologically extreme opposition. Yet the presence of such groups was well known. The State Department’s 1977 report on human rights described an Iran “confronted with a small number of extreme rightist and leftist terrorists operating within the country. There is evidence that they have received substantial foreign support and training … [and] have been responsible for the murder of Iranian government officials and Americans….”

The same report characterized Somoza’s opponents in the following terms: “A guerrilla organization known as the Sandinista National Liberation Front (FSLN) seeks the violent overthrow of the government, and has received limited support from Cuba. The FSLN carried out an operation in Managua in December 1974, killing four people, taking several officials hostage, … Since then, it continues to challenge civil authority in certain isolated regions.”

In 1978, the State Department’s report said that Sandinista violence was continuing – after the state of siege had been lifted by the Somoza government.

When U.S. policy-makers and large portions of the liberal press interpret insurgency as evidence of widespread popular discontent and a will to democracy, the scene is set for disaster. For if civil strife reflects a popular demand for democracy, it follows that a “liberalized” government will be more acceptable to “public opinion.”

Thus, in the hope of strengthening a government, U.S. policy-makers are led, mistake after mistake, to impose measures almost certain to weaken its authority. Hurried efforts to force complex and unfamiliar political practices on societies lacking the requisite political culture, tradition, and social structures not only fail to produce desired outcomes; if they arc undertaken at a time when the traditional regime is under attack, they actually facilitate the job of the insurgents.

Vietnam presumably taught us that the United States could not serve as the world’s policeman; it should also have taught us the dangers of trying to be the world’s midwife to democracy when the birth is scheduled to take place under conditions of guerrilla war.

If the administration’s actions in Iran and Nicaragua reflect the pervasive and mistaken assumption that one can easily locate and impose democratic alternatives to incumbent autocracies, they also reflect the equally pervasive and equally flawed belief that change per se in such autocracies is inevitable, desirable,and in the American interest. It is this belief which induces the Carter administration to participate actively in the toppling of non-Communist autocracies while remaining passive in the face of Communist expansion.

At the time the Carter administration came into office it was widely reported that the President had assembled a team who shared a new approach to foreign policy and a new conception of the national interest. The principal elements of this new approach were said to be two: the conviction that the cold war was over, and the conviction that, this being the case, the U.S. should give priority to North-South problems and help less developed nations achieve their own destiny.

More is involved in these changes than originally meets the eye. For, unlikely as it may seem, the foreign policy of the Carter administration is guided by a relatively full-blown philosophy of history which includes, as philosophies of history always do, a theory of social change, or, as it is currently called, a doctrine of modernization. Like most other philosophies of history that have appeared in the West since the 18th century, the Carter administration’s doctrine predicts progress (in the form of modernization for all societies) and a happy ending (in the form of a world com­ munity of developed, autonomous nations).

The administration’s approach to foreign affairs was clearly foreshadowed in Zbigniew Brzezinski’s 1970 book on the U.S. role in the “technetronic era,”‘ Between Two Ages. In that book, Brzezinski showed that he had the imagination to look be­ yond the cold war to a brave new world of global politics and interdependence. To deal with that new world a new approach was said to be “evolving,” which Brzezinski designated “rational humanism.'” In the new approach, the “preoccupation”‘ with “national supremacy” would give way to “global” perspectives, and international problems would be viewed as “human issues” rather than as “political confrontations.” The traditional intellectual framework for dealing with foreign policy would have to be scrapped:

“Today, the old framework of international politics … With their spheres of influence, military alliances between nation states, the fiction of sovereignty, doctrinal conflicts arising from 19th-century crisis-is clearly no longer compatible with reality.”

[Concerning Latin America, Brzezinski observed: “Latin American nationalism, more and more radical as it widens its popular base, will be directed with increasing animosity against the United States unless the United States rapidly shifts its own posture. Accordingly, it would be wise for the United States to make an explicit move to abandon the Monroe Doctrine and to concede that in the new global age geographic or hemispheric contiguity no longer need be politically decisive. Nothing could be healthier for Pan-American relations than for the United States to place them on the same level as its relations with the rest of the world confining itself to emphasis on cultural-political affinities (as it does with Western Europe) and economic-social obligations (as it does with less developed countries).”]

Only the “delayed development” of the Soviet Union, “an archaic religious community that experiences modernity existentially but not quite yet normatively,” prevented wider realization of the fact that the end of ideology was already here. For the U.S., Brzezinski recommended “a great deal of patience,” a more detached attitude toward world revolutionary processes, and a less anxious preoccupation with the Soviet Union. Instead of engaging in ancient diplomatic pastimes, we should make “a broader effort to contain the global tendencies toward chaos,” while assisting the processes of change that will move the world toward the “community of developed nations.”

The central concern of Brzezinski’s book, as of the Carter administration’s foreign policy, is with the modernization of the Third World. From the beginning, the administration has manifested a special, intense interest in the problems of the so­ called Third World. But instead of viewing international developments in terms of the American national interest, as national interest is historically conceived, the architects of administration policy have viewed them in terms of a contemporary version of the same idea of progress that has traumatized Western imaginations since the Enlightenment.

In its current form, the concept of modernization involves more than industrialization, more than “political development” (whatever that is). It is used instead to designate “… The process through which a traditional or pre-technological society passes as it is transformed into a society characterized by machine technology, rational and secular attitudes, and highly differentiated social structures.” Condorcet, Comte, Hegel, Marx, and Weber are all present in this view of history as the working out of the idea of modernity.

The crucial elements of the modernization concept have been clearly explicated by Samuel P. Huntington (who, despite a period at the National Security Council, was assuredly not the architect of the administration’s policy). The modernization paradigm, Huntington has observed, postulates an ongoing process of change: complex, because it involves all dimensions of human life in society; systemic, because its elements interact in predictable, necessary ways; global, because all societies will, necessarily, pass through the transition from traditional to modern; lengthy, because time is required to modernize economic and social organization, character, and culture; phased, because each modernizing society must pass through essentially the same stages; homogenizing, because it tends toward the convergence and interdependence of societies; irreversible, because the direction of change is “given” in the relation of the elements of the process; progressive, in the sense that it is desirable, and in the long run provides significant benefits to the affiliated people.

Although the modernization paradigm has proved a sometimes useful as well as influential tool in social science, it has become the object of searching critiques that have challenged one after another of its central assumptions. Its shortcomings as an analytical tool pale, however, when compared to its inadequacies as a framework for thinking about foreign policy, where its principal effects are to encourage the view that events are manifestations of deep historical forces which cannot be controlled and that the best any government can do is to serve as a “mid­ wife” to history, helping events to move where they are already headed.

This perspective on contemporary events is optimistic in the sense that it foresees continuing human progress; deterministic in the sense that it perceives events as fixed by processes over which persons and policies can have but little influence; moralistic in the sense that it perceives his­ tory and U.S. policy as having moral ends; cosmopolitan in the sense that it attempts to view the world not from the perspective of American interests or intentions but from the perspective of the modernizing nation and the “end” of history. It identifies modernization with both revolution and morality, and U.S. policy with all three.

The idea that it is “forces” rather than people which shape events recurs each time an administration spokesman articulates or explains policy. The President, for example, assured us in February of this year:

“The revolution in Iran is a product of deep social, political, religious, and economic factors growing out of the history of Iran itself.”

And of Asia he said:

“At this moment there is turmoil or change in various countries from one end of the Indian Ocean to the other; some turmoil as in Indo­ china is the product of age-old enmities, in­ flamed by rivalries for influence by conflicting forces. Stability in some other countries is being shaken by the process of modernization, the search for national significance, or the desire to fulfill legitimate human hopes and human aspirations.”

Harold Saunders, Assistant Secretary for Near Eastern and South Asian Affairs, commenting on “instability”in Iran and the Horn of Africa, states:

“We, of course, recognize that fundamental changes are taking place across this area of western Asia and northeastern Africa – economic modernization, social change, a revival of religion, resurgent nationalism, demands for broader popular participation in the political process. These changes arc generated by forces within each country.”

Or here is Anthony Lake, chief of the State Department’s Policy Planning staff, on South Africa:

“Change will come in South Africa. The welfare of the people there, and American interests, will be profoundly affected by the way in which it comes. The question is whether it will be peaceful or not.”

Brzezinski makes the point still clearer. Speaking as chief of the National Security Council, he has assured us that the struggles for power in Asia and Africa are really only incidents along the route to modernization:

“. . . All the developing countries in the arc from northeast Asia to southern Africa continue to search for viable forms of government capable of managing the process of modernization.”

No matter that the invasions, coups, civil wars, and political struggles of less violent kinds that one sees all around do not seem to be incidents in a global personnel search for someone to manage the modernization process. Neither Brzezinski nor anyone else seems bothered by the fact that the political participants in that are from northeast Asia to southern Africa do not know that they are “searching for viable forms of government capable of managing the process of modernization.” The motives and intentions of real persons are no more relevant to the modernization paradigm than they arc to the Marxist view of history. Viewed from this level of abstraction, it is the “forces” rather than the people that count.

So what if the “deep historical forces” at work in such diverse places as Iran, the Horn of Africa, Southeast Asia, Central America, and the United Nations look a lot like Russians or Cubans? Having moved past what the President calls our “inordinate fear of Communism,” identified by him with the cold war, we should, we are told, now be capable of distinguishing Soviet and Cuban “machinations,” which anyway exist mainly in the minds of cold warriors and others guilty of over­ simplifying the world, from evolutionary changes, which seem to be the only kind that actually occur.

What can a U.S. President laced with such complicated, inexorable, impersonal processes do? The answer, offered again and again by the President and his top officials, is, not much. Since events are not caused by human decisions, they cannot be stopped or altered by them. Brzezinski, for example, has said: “Werecognize that the world is changing under the influence of forces no government can control. …” And Cyrus Vance has cautioned: “The fact is that we can no more slop change than Canute could still the waters.”

The Carter administration’s essentially deterministic and apolitical view of contemporary events discourages an active American response and encourages passivity. The American inability to influence events in Iran became the President’s theme song:

“Those who argue that the U.S. should or could intervene directly to thwart [the revolution in Iran] arc wrong about the realities of Iran…. We have encouraged to the limited extent of our own ability the public support for the Bakhtiar government…. How long [the Shah] will be out of Iran, we have no way to deter­ mine. Future events and his own desires will determine that. … It is impossible for anyone to anticipate all future political events…. Even if we had been able to anticipate events that were going to take place in Iran or in other countries, obviously our ability to determine those events is very limited [emphasis added].”

Vance made the same point:

“In Iran our policy throughout the current crisis has been based on the fact that only Iranians can resolve the fundamental political issues which they now confront.”

Where once upon a time an American President might have sent Marines to assure the protection of American strategic interests, there is no room for force in this world of progress and self-determination. Force, the President told us at Notre Dame, does not work; that is the lesson he extracted from Vietnam. It offers only “superficial” solutions. Concerning Iran, he said:

Certainly we have no desire or ability to intrude massive forces into Iran or any other country to determine the outcome of domestic political is­ sues. This is something that we have no inten­ tion of ever doing in another country. We’ve tried this once in Vietnam. It didn’t work, as you well know.

There was nothing unique about Iran. In Nicaragua, the climate and language were different but the “historical forces” and the U.S. response were the same. Military intervention was out of the question. Assistant Secretary of State Viron Vaky described as “unthinkable” the “use of U.S. military power to intervene in the internal affairs of another American republic.” Vance provided parallel assurances for Africa, asserting that we would not try to match Cuban and Soviet activities there.

What is the function of foreign policy under these conditions? It is to understand the processes of change and then, like Marxists, to align ourselves with history, hoping to contribute a bit of stability along the way. And this, administration spokesmen assure us, is precisely what we are doing. The Carter administration has defined the U.S. national interest in the Third World as identical with the putative end of the modernization process. Vance put this with characteristic candor in a recent statement when he explained that U.S. policy vis-a-vis the Third World is “grounded in the conviction that we best serve our interest there by supporting the efforts of developing nations to advance their economic well-being and preserve their political independence.” Our “commitment to the promotion of constructive change worldwide” (Brzezinski’s words) has been vouchsafed in every conceivable context.

But there is a problem. The conceivable contexts turn out to be mainly those in which non­Communist autocracies are under pressure from revolutionary guerrillas. Since Moscow is the aggressive, expansionist power today, it is more often than not insurgents, encouraged and armed by the Soviet Union, who challenge the status quo. The American commitment to “change” in the abstract ends up by aligning us tacitly with Soviet clients and irresponsible extremists like the Ayatollah Khomeini or, in the end, Yasir Arafat.

So far, assisting “change” has not led the Carter administration to undertake the destabilization of aCommunist country. The principles of self-determination and nonintervention are thus both selectively applied. We seem to accept the status quo in Communist nations (in the name of “diversity” and national autonomy), but not in nations ruled by “right-wing” dictators or white oligarchies. Concerning China, for example, Brzezinski has observed: “We recognize that the PRC and we have different ideologies and economic and political systems…. We harbor neither the hope nor the desire that through extensive contacts with China we can remake that nation into the American image. Indeed, we accept our differences.” Of Southeast Asia, the President noted in February:

Our interest is to promote peace and the withdrawal of outside forces and not to become embroiled in the conflict among Asian nations. And, in general, our interest is to promote the health and the development of individual societies, not to a pattern cut exactly like ours in the United States but tailored rather to the hopes and the needs and desires of the peoples involved.

But the administration’s position shifts sharply when South Africa is discussed. For example, Anthony Lake asserted in late 1978:

“… We have indicated to South Africa the fact that if it does not make significant progress toward racial equality, its relations with the international community, including the United States, are bound to deteriorate.

Over the years, we have tried through a series of progressive steps to demonstrate that the U.S. cannot and will not be associated with the continued practice of apartheid.”

As to Nicaragua, Hodding Carter III said in February 1979:

“The unwillingness of the Nicaraguan government to accept the [OAS] group’s proposal, the resulting prospects for renewal and polarization, and the human-rights situation in Nicaragua … Unavoidably affect the kind of relationships we can maintain with that government….

And Carter commented on Latin American autocracies:

“My government will not be deterred from protecting human rights, including economic and social rights, in whatever ways we can. We prefer to take actions that are positive, but where nations persist in serious violations of human rights, we will continue to demonstrate that there are costs to the flagrant disregard of inter­ national standards.”

Something very odd is going on here. How does an administration that desires Lo let people work out their own destinies get involved in determined efforts at reform in South Africa, Zaire, Nicaragua, El Salvador, and elsewhere? How can an administration committed to nonintervention in Cambodia and Vietnam announce that it “will not be deterred” from righting wrongs in South Africa? What should be made of an administration that sees the U.S. interest as identical with economic modernization and political independence and yet heedlessly endangers the political independence of Taiwan, a country whose success in economic modernization and egalitarian distribution of wealth is unequaled in Asia? The contrast is as striking as that between the administration’s frenzied speed in recognizing the new dictatorship in Nicaragua and its continuing refusal to recognize the elected government of Zimbabwe Rhodesia, or its refusal to maintain any presence in Zimbabwe Rhodesia while stalling a U.S. Information Office in Cuba. Not only are there ideology and a double standard at work here, the ideology neither fits nor explains reality, and the double standard involves the administration in the wholesale contradiction of its own principles.

Inconsistencies are a familiar part of politics in most societies. Usually, however, governments behave hypocritically when their principles conflict with the national interest. What makes the inconsistencies of the Carter administration noteworthy are, first, the administration’s moralism – which renders it especially vulnerable to charges of hypocrisy; and, second, the administration’s predilection for policies that violate the strategic and economic interests of the United States. The administration’s conception of national interest borders on doublethink: it finds friendly powers to be guilty representatives of the status quo and views the triumph of unfriendly groups as beneficial to America’s “true interests.”

This logic is quite obviously reinforced by the prejudices and preferences of many administration officials. Traditional autocracies are, in general and in their very nature, deeply offensive to modern American sensibilities. The notion that public affairs should be ordered on the basis of kinship, friendship, and other personal relations rather than on the basis of objective “rational”‘ standards violates our conception of justice and efficiency. The preference for stability rather than change is also disturbing to Americans whose whole national experience rests on the principles of change, growth, and progress. The extremes of wealth and poverty characteristic of traditional societies also offend us, the more so since the poor are usually verypoor and bound to their squalor by a hereditary allocation of role. Moreover, the relative lack of concern of rich, comfortable rulers for the poverty, ignorance, and disease of “their” people is likely to be interpreted by Americans as moral dereliction pure and simple. The truth is that Americans can hardly bear such societies and such rulers. Confronted with them, our vaunted cultural relativism evaporates and we become as censorious as Cotton Mather confronting sin in New England.

But if the politics of traditional and semi-traditional autocracy is nearly antithetical to our own – at both the symbolic and the operational level – the rhetoric of progressive revolutionaries sounds much better to us; their symbols are much more acceptable. One reason that some modern Americans prefer “socialist” to traditional autocracies is that the former have embraced modernity and have adopted modern modes and perspectives, including an instrumental, manipulative, functional orientation toward most social, cultural, and personal affairs; a profession of universalistic norms; an emphasis on reason, science, education, and progress; a deemphasis of the sacred; and “rational,” bureaucratic organizations. They speak our language.

Because socialism of the Soviet/Chinese/Cuban variety is an ideology rooted in a version of the same values that sparked the Enlightenment and the democratic revolutions of the 18th century; because it is modern and not traditional; because it postulates goals that appeal to Christian as well as to secular values (brotherhood of man, elimination of power as a mode of human relations), it is highly congenial to many Americans at the symbolic level. Marxist revolutionaries speak the language of a hopeful future while traditional autocrats speak the language of an unattractive past. Because left-wing revolutionaries invoke the symbols and values of democracy-emphasizing egalitarianism rather than hierarchy and privilege, liberty rather than order, activity rather than passivity – they are again and again accepted as partisans in the cause of freedom and democracy.

Nowhere is the affinity of liberalism, Christianity, and Marxist socialism more apparent than among liberals who are “duped” time after time into supporting “liberators” who turn out to be totalitarians, and among Left-leaning clerics whose attraction to a secular style of “redemptive community” is stronger than their outrage at the hostility of socialist regimes to religion. In jimmy Carter-egalitarian, optimist, liberal, Christian–the tendency to be repelled by frankly non-democratic rulers and hierarchical societies is almost as strong as the tendency to be attracted to the idea of popular revolution, liberation, and progress. Carter is, par excellence, the kind of liberal most likely to confound revolution with idealism, change with progress, optimism with virtue.

Where concern about “socialist encirclement,” Soviet expansion, and traditional conceptions of the national interest inoculated his predecessors against such easy equations, Carter’s doctrine of national interest and modernization encourages support for all change that takes place in the name of “the people,” regardless of its “superficial” Marxist or anti-American content. Any lingering doubt about whether the U.S. should, in case of conflict, support a “tested friend” such as the Shah or a friendly power such as Zimbabwe Rhodesia against an opponent who despises us is resolved by reference to our “true,” our “long-range” interests.

Stephen Rosenfeld of the Washington Post de­ scribed the commitment of the Carter administration to this sort of “progressive liberalism”:

“The Carter administration came to power, after all, committed precisely to reducing the centrality of strategic competition with Moscow in American foreign policy, and to extending the United States’ association with what it was pre­ pared to accept as legitimate wave-of-the-future popular movements around the world-first of all with the victorious movement in Vietnam.

… Indochina was supposed to be the state on which Americans could demonstrate their “post-Vietnam” intent to come to terms with the progressive popular element that Kissinger, the villain, had denied.”

In other words, the Carter administration, Rosenfeld tells us, came to power resolved not to assess international developments in the light of “cold-war” perspectives but to accept at face value the claim of revolutionary groups to represent “popular” aspirations and “progressive” forces – regardless of the ties of these revolutionaries to the Soviet Union. To this end, overtures were made looking to the “normalization” of relations with Vietnam, Cuba, and the Chinese People’s Republic, and steps were taken to cool relations with South Korea, South Africa, Nicaragua, the Philippines, and others. These moves followed naturally from the conviction that the U.S. had, as our enemies said, been on the wrong side of his­ tory in supporting the status quo and opposing revolution.

One might have thought that this perspective would have been undermined by events in Southeast Asia since the triumph of “progressive” forces there over the “agents of reaction.” To cite Rosenfeld again:

“In this administrations’ time, Vietnam has been transformed for much of American public opinion, from a country wronged by the U.S. to one revealing- a brutal essence of its own.”

This has been a quiet but major trauma to the Carter people (as to all liberals) scarring their self-confidence and their claim on public trust alike.

Presumably, however, the barbarity of the “progressive” governments in Cambodia and Vietnam has been less traumatic for the President and his chief advisers than for Rosenfeld, since there is little evidence of changed predispositions at crucial levels of the ‘White House and the State Department. The President continues to behave as before – not like a man who abhors autocrats but like one who abhors only right-wing autocrats.

In fact, high officials in the Carter administration understand better than they seem to the aggressive, expansionist character of con temporary Soviet behavior in Africa, the Middle East, South-East Asia, the Indian Ocean, Central America, and the Caribbean. But although the Soviet/Cuban role in Grenada, Nicaragua, and El Salvador (plus the transfer of MIG-23’s to Cuba) had already prompted resumption of surveillance of Cuba (which in turn confirmed the presence of a Soviet combat brigade), the President’s eagerness not to “heat up” the climate of public opinion remains stronger than his commitment to speak the truth to the American people. His statement on Nicaragua clearly reflects these priorities:

“It’s a mistake for Americans to assume or to claim that every time an evolutionary change takes place in this hemisphere that somehow it’s a result of secret, massive Cuban intervention. The fact in Nicaragua is that the Somoza regime lost the confidence of the people. To bring about an orderly transition there, our effort was to let the people of Nicaragua ultimately make the decision on who would be their leader­ what form of government they should have.”

This statement, which presumably represents the President’s best thinking on the matter, is illuminating. Carter’s effort to dismiss concern about military events in this specific country as a manifestation of a national proclivity for seeing “Cuban machinations” under every bed constitutes a shocking effort to falsify reality. There was no question in Nicaragua of “evolutionary change” or of attributing such change to Castro’s agents. There was only a question about the appropriate U.S. response to a military struggle in a country whose location gives it strategic importance out of proportion to its size or strength.

But that is not all. The rest of the President’s statement graphically illustrates the blinding power of ideology on his interpretation of events.

When he says that “the Somoza regime lost the confidence of the people,” the President implies that the regime had previously rested on the confidence of “the people,” but that the situation had now changed. In fact, the Somoza regime had never rested on popular will (but instead on manipulation, force, and habit), and was not being ousted by it. It was instead succumbing to arms and soldiers. However, the assumption that the armed conflict of Sandinistas and Somozistas was the military equivalent of a national referendum enabled the President to imagine that it could be, and should be, settled by the people of Nicaragua. For this pious sentiment even to seem true the President would have had to be unaware that insurgents were receiving a great many arms from other non-Nicaraguans; and that the U.S. had played a significant role in disarming the Somoza regime.

The President’s mistakes and distortions are all fashionable ones. His assumptions are those of people who want badly to be on the progressive side in conflicts between “rightist” autocracy and “leftist” challenges, and to prefer the latter, almost regardless of the probable consequences.

To be sure, neither the President, nor Vance, nor Brzezinski desires the proliferation of Soviet-supported regimes. Each has asserted his disapproval of Soviet “interference” in the modernization process. But each, nevertheless, remains willing to “destabilize” friendly or neutral autocracies without any assurance that they will not be replaced by reactionary totalitarian theocracies, totalitarian Soviet client states, or worst of all, by murderous fanatics of the Pol Pot variety.

The foreign policy of the Carter administration fails not for lack of good intentions but for lack of realism about the nature of traditional versus revolutionary autocracies and the relation of each to the American national interest. Only intellectual fashion and the tyranny of Right/Left thinking prevent intelligent men of good will from perceiving the facts that traditional authoritarian governments are less repressive than revolutionary autocracies, that they are more susceptible of liberalization, and that they are more compatible with U.S. interests. The evidence on all these points is clear enough.

Surely it is now beyond reasonable doubt that the present governments of Vietnam, Cambodia, Laos are much more repressive than those of the despised previous rulers; that the government of the People’s Republic of China is more repressive than that of Taiwan, that North Korea is more repressive than South Korea, and so forth. This is the most important lesson of Vietnam and Cambodia. It is not new but it is a gruesome reminder of harsh facts.

From time to time a truly bestial ruler can come to power in either type of autocracy – Idi Amin, Papa Doc Duvalier, Joseph Stalin, Pol Pot are examples – but neither type regularly produces such moral monsters (though democracy regularly pre· vents their accession to power). There are, how· ever, systemicdifferences between traditional and revolutionary autocracies that have a predictable effect on their degree of repressiveness. Generally speaking, traditional autocrats tolerate social in· equities, brutality, and poverty while revolutionary autocracies create them.

Traditional autocrats leave in place existing allocations of wealth, power, status, and other resources which in most traditional societies favor an affluent few and maintain masses in poverty. But they worship traditional gods and observe traditional taboos. They do not disturb the habitual rhythms of work and leisure, habitual places of residence, habitual patterns of family and personal relations. Because the miseries of traditional life are familiar, they are bearable to ordinary people who, growing up in the society, learn to cope, as children born to untouchables in India acquire the skills and attitudes necessary for survival in the miserable roles they are destined to fill. Such societies create no refugees.

Precisely the opposite is true of revolutionary Communist regimes. They create refugees by the million because they claim jurisdiction over the whole life of the society and make demands for change that so violate internalized values and habits that inhabitants flee by the tens of thousands in the remarkable expectation that their attitudes, values, and goals will “fit” better in a foreign country than in their native land.

The former deputy chairman of Vietnam’s National Assembly from 1976 to his defection early in August 1979, Hoang Van Hoan, described recently the impact of Vietnam’s ongoing revolution on that country’s more than one million Chinese inhabitants:

“They have been expelled from places they have lived in for generations. They have been dispossessed of virtually all possessions-their lands, their houses. They have been driven into areas called new economic zones, but they have not been given any aid.

How can they eke out a living in such conditions reclaiming new land? They gradually die for a number of reasons-diseases, the hard life.

They also die of humiliation.”

It is not only the Chinese who have suffered in Southeast Asia since the “liberation,” and it is not only in Vietnam that the Chinese suffer. By the end of 1978 more than six million refugees had fled countries ruled by Marxist governments. In spite of walls, fences, guns, and sharks, the steady stream of people fleeing revolutionary utopias continues.

There is a damning contrast between the number of refugees created by Marxist regimes and those created by other autocracies: more than a million Cubans have left their homeland since Castro’s rise (one refugee for every nine inhabitants) as compared to about 35,000 each from Argentina, Brazil, and Chile. In Africa more than five times as many refugees have fled Guinea and Guinea Bissau as have left Zimbabwe Rhodesia, suggesting that civil war and racial discrimination are easier for most people to bear than Marxist· style liberation.

Moreover, the history of this century provides no grounds for expecting that radical totalitarian regimes will transform themselves. At the moment there is a far greater likelihood of progressive liberalization and democratization in the governments of Brazil, Argentina, and Chile than in the government of Cuba; in Taiwan than in the People’s Republic of China; in South Korea than in North Korea; in Zaire than in Angola; and so forth.

Since many traditional autocracies permit limited contestation and participation, it is not impossible that U.S. policy could effectively encourage this process of liberalization and democratization, provided that the effort is not made at a time when the incumbent government is fighting for its life against violent adversaries, and that proposed reforms are aimed at producing gradual change rather than perfect democracy overnight. To accomplish this, policy-makers are needed who understand how actual democracies have actually come into being. History is a better guide than good intentions.

A realistic policy which aims at protecting our own interest and assisting the capacities for self-determination of less developed nations will need to face the unpleasant fact that, if victorious, violent insurgency headed by Marxist revolutionaries is unlikely to lead to anything but totalitarian tyranny. Armed intellectuals citing Marx and supported by Soviet-bloc arms and advisers will almost surely not turn out to be agrarian reformers, or simple nationalists, or democratic socialists. However in­ comprehensible it may be to some, Marxist revolutionaries are not contemporary embodiments of the Americans who wrote the Declaration of Independence, and they will not be content with establishing a broad-based coalition in which they have only one voice among many.

It may not always be easy to distinguish between democratic and totalitarian agents of change, but it is also not too difficult. Authentic democratic revolutionaries aim at securing governments based on the consent of the governed and believe that ordinary men are capable of using freedom, knowing their own interest, choosing rulers. They do not like the current leaders in Nicaragua, assume that it will be necessary to postpone elections for three to five years during which time they can “cure” the false consciousness of almost everyone.

If, moreover, revolutionary leaders describe the United States as the scourge of the 20th century, the enemy of freedom-loving people, the perpetrator of imperialism, racism, colonialism, genocide, war, then they are not authentic democrats or, to put it mildly, friends. Groups which define them­ selves as enemies should be treated as enemies. The United States is not in fact a racist, colonial power, it does not practice genocide, it does not threaten world peace with expansionist activities. In the last decade especially we have practiced remarkable forbearance everywhere and undertaken the “unilateral restraints on defense spending” recommended by Brzezinski as appropriate for the technetronic era. ·we have also moved further, faster, in eliminating domestic racism than any multiracial society in the world or in history.

For these reasons and more, a posture of continuous self-abasement and apology vis·a-vis the Third World is neither morally necessary nor politically appropriate. No more is it necessary or appropriate to support vocal enemies of the United States because they invoke the rhetoric of popular liberation. It is not even necessary or appropriate for our leaders to forswear unilaterally the use of military force to counter military force. Liberal idealism need not be identical with masochism, and need not be incompatible with the defense of freedom and the national interest.

(Commentary, 68:5 (1979:Nov) P. 34)

მერაბ მამარდაშვილი: სიკვდილით მოხიბლულნი

მერაბ მამარდაშვილი, 1977 წელი. მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი

ჩვენი ტოტალიტარული კოლექტივიზმი, რაც, სინამდვილეში, ერთმანეთისგან გათიშული, ეგოიზმით განმსჭვალული ადამიანების მგლური თამაშია და სხვა არაფერი, ჩვენსავე წინააღმდეგ მომართული ყველაზე მსახვრელი იარაღი აღმოჩნდა, როგორც კი შინაგანად სავსე, გულღია და აზრიანი ცხოვრება მოვინდომეთ. ყველას უკვე ძვალსა და რბილში აქვს გამჯდარი არსებულის გადანაწილებისა და არა ახლის ქმნის პრინციპები. და აი, დრომოჭმული კვლავ ცდილობს დათრგუნოს ცოცხალი აზრი – „მკვდრები სამარიდან გვებღაუჭებიან“. ახლა საჭიროა ჩამოვიხსნათ ცრუ ერთობის ნიღაბი და აღვადგინოთ ჭეშმარიტი რეალობა, ავაღორძინოთ დამოუკიდებელი საზოგადოებრივი კავშირები და ძალები. დიახ, სახელმწიფო მონობის ხუნდები დაწყვეტილია, მაგრამ ჩვენი საზოგადოებრივი ცნობიერების ნანგრევები ჯერ კიდევ, ჩვენდა უნებურად, ტოტალიტარულ მსოფლმხედველობას ეყრდნობა. მოსკოვშიც და თბილისშიც, როგორც აქამდე გვჩვეოდა, არანორმალური, ფსიქიკურად არასრულფასოვანი და გაველურებული ადამიანებივით ვიქცევით. როგორ გავაცნობიეროთ, რომ ეშმაკის მსხვერპლნი ვართ და არა ცოცხალი იესოები და ღვთისმშობლები? გონების ძილს თავი დავაღწიეთ თუ არა, მაშინვე ერთმანეთის შეგვეშინდა: ქართველს – ოსის, აფხაზს – ქართველის, რუსებს კი – ყველასი ერთად. ერთა შორის გაჩაღებული შიდაომები, დღითიდღე რომ მწვავდება, ბრმა შემთხვევითობათა ჯაჭვი კი არ არის, არამედ სტიქიური გამოვლინებაა ჩვენში დაგროვილი სისასტიკის და იმ ძალმომრეობისა, რომელსაც წლების განმავლობაში განვიცდილით და თავად შევისისხლხორცეთ. ეს შიდაომები იმ ცხოვრების საპასუხო სასჯელია, რა ცხოვრებითაც აქამდე ვცხოვრობდით. გაუგებარი მხოლოდ ერთი რამ არის: რატომ უნდა გვეფიქრა, რომ ღვთის სასჯელს ავცდებოდით? ეს სასჯელი უსათოუდ უნდა მივიღოთ და სულიერ განახლებას მივაღწიოთ იმით, რომ სარკე წინ დავიდგათ და შიგ ჩავიხედოთ.

ახლა ბევრი ჩვენგანის შინაგან პროტესტს იწვევს ქუჩის ქცევა – ქუჩისა, რომელიც ემოციებითა და გულის სიღრმიდან აღმომხდარი კივილით ცდილობს გადაწყვიტოს როგორც პოლიტიკური, ასევე სოციალური საკითხები. ქუჩა ცდილობს ახლის ქმნის პროცესს მარცხნიდან გადაუსწროს. ეს კი სხვა არაფერია, თუ არა განმეორება ბოლშევიზმის ისტორიული არსისა: აკი ბოლშევიზმი გვპირდებოდა, რომ უმოკლეს ვადაში განახორციელებდა განუხორციელებელ მოთხოვნებს, ეწეოდა დამკვრელურ წითელგვარდიულ შანტაჟს, მძევლად აჰყავდა მთელი ხალხი და ა.შ. ეს ყოველივე, აუცილებელია, გვახსოვდეს. მაგრამ, აი, კვლავ გამოჩნდნენ კომისრები, რომლებიც მოითხოვენ ან ბოიკოტს მომავალი არჩევნებისადმი ან „ნაციონალურ“ სწორებასა და რანჟირს, ამ კიდევ რაღაც ამის მსგავს. ისევე, როგორც აქამდე, მე მართმევენ მოქმედების თავისუფლებას, არჩევის თავისუფლებას. და ჩვენ ისევ ახალი მონოპოლიისა და ბოლშევიკური შემპარავი სქემების სათამაშოები ვხდებით. კვლავ ცდილობენ გვაიძულონ, ვიფიქროთ ერთნაირად და არა ისე, როგორც ვფიქრობთ. ეს ხომ ნამდვილი პოლიციაა, რომელსაც არაფრის გაგონება არ სურს და მხოლოდ პატრიოტულ გრძნობას ზომავს გრადუსობით.

მე უარეს დროშიც არ მშინებია და ახლა რატოღა შემეშინდება „წითელგვარდიელი“ მოიერიშეებისა. მაგრამ, სამწუხაროდ, ყველა მიმდინინარე პროცესი ჩვენს გამბედაობასა და შიშზე არ არის დამოკიდებული. უწინარეს ყოვლისა, საკუთარ თავს უნდა ვკითხოთ: რატომ გააქვთ სოციალური და პოლიტიკური საკითხები მიტინგებზე, სადაც ზოგჯერ არც საღი გონება იგრძნობა, არც ზნეობა და არც ღრმა ფიქრის შედეგად დაბადებული აზრი? გააქვთ მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს საკითხები მეტისმეტად ნელა წყდება იქ, სადაც უნდა წყდებოდეს ნორმალურ ცივილიზებულ საზოგადოებაში. ასეთი საზოგადოება ჩვენში ჯერ კიდევ შესაქმნელია.

ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში წინ უსინათლონი მიგვიძღოდნენ. ისინი არა მხოლოდ თავად იყვნენ ბრმები, არამედ იმათაც აბრმავებდნენ, ვინც ცდილობდა, თვალხილული ყოფილიყო. სამწუხაროდ, დღეს ჩვენ არა გვყავს განვითარებული ინტელიგენცია თავისი მყარი იდეალებით, კრისტალურად წმინდად განვლილი გზით, არაშემთანხმებლური პოლიტიკური ინტერესებით, იმგვარი აზროვნებით, რომ რამდენიმე სვლით მაინც წინ უსწრებდეს მოვლენებს.

არაფერი ცუდი არ მინდა ვთქვა ახალ ლიდერებზე – ერთადერთ ძალაზე, რომელსაც დღეს უნარი აქვს, ათასობით კაცი გაიყვანოს საპროტესტო მიტინგებსა და ხალხის ნების გამომხატველ დემონსტრაციებზე. მაგრამ თავისუფალია კი ამ ლიდერების სული და გონება ჩვენს მიერ შერისხული ტოტალიტარული მემკვიდრეობისგან? მათში ახალი გენეტიკური კოდია ჩადებული თუ გაუცნობიერებლად ძველის აღდგენისკენ მიისწრაფვიან? – მეფე მოკვდა! გაუმარჯოს მეფეს!

სიჩქარის თვალსაზრისით, ქუჩის ყიჟინა ხომ საღ განსჯაზე ბევრად უფრო სწრაფია. ამიტომაც შეიძლება ბევრს ეგონოს, თითქოს ქუჩას მეტი ძალა შესწევს, დაიწყოს ჩვენთვის, ყველასთვის ესოდენ სანუკვარი განახლება. ცხოვრებისთვის მარცნიდან გადასწრება მეტისმეტად მაცდუნებელია…მაგრამ ამგვარი გადასწრების შედეგად ყოველთვის ისეთი ცხოვრება მიიღება, რომელსაც ცხოვრება არც ჰქვია.

დღეს სწორედ ის დროა, გავიხსენოთ ძველი არაკი, რომელიც ჩვენს შინაგან სინამდვილეს ასახავს. ერთმა კაცმა მეგობარს საწოლების დამამზადებელი ფაბრიკიდან ცალკეული დეტალების გამოტანა სთხოვა, რომ ვაჟიშვილისთვის საკუთარი ხელით საწოლი აეწყო. ბევრი ეცადა, მაგრამ რაც უნდოდა, ვერა და ვერ ააწყო: საწოლის ნაცვლად, ყოველ ჯერობაზე ტყვიამფრქვევი გამოსდიოდა.

რისგან, რომელი დეტალებისგან ვაპირებთ „ავაწყოთ“ ახალი აზროვნება, ახალი მომავლისკენ მომწოდებელი ახალი ლიდერები“? თუ „აწყობას“ ძველი წარმოდგენებისგან ვაპირებთ, მაშინ ჩვენ კვლავ ილუზიების ქიმერულ კოშკებსა და რეალობის ახალ ციხეებს ავაგებთ. ასლის სიზუსტით გავიმეორებთ ტოტალიტარული სისტემის ყველა სტრუქტურას და ბრმები კვლავ წინ წარუძღვებიან ბრმებს, წელში მოხრილებს, საყოველთაო და ერთობლივი მორჩილების ნიშნად. ხომ არ დადგა დრო, ვერტიკალური მდგომარეობა მივიღოთ და თვალი გავუსწოროთ წარსულს, აწმყოსა და მომავალს? ხომ არ დადგა ჟამი, დავძლიოთ მიტინგის ისტერია, ავირჩიოთ ერთი ღვთაება – აზრი, ღირსება და სულგრძელობა ადამიანისა, რომელიც დარწმუნებულია თავის შინაგან სიმყარესა და ძალაში?

მაგრამ ამისთვის საჭიროა არა დატუქსვა, არა ზევიდან ბრძანება, არამედ – მოთმინება. ადამიანებს უნდა მიეცეთ საშუალება, თავად გაირბინონ აზრის დასაწყისსა და დასასრულს შორის არსებული შინაგანი სივრცე. გრძნობები უნდა დაკრისტალდეს ზოგადკაცობრიულობამდე. უნდა გარდავიქმნათ შიგნიდან და არა გარედან. არ შეიძლება ადამიანს გარედან მიენიჭოს ღირსების, სინდისისა და პატიოსნების გრძნობა. ჩვენ გვჭირდება ადამიანის და არა სახელმწიფოს კანონები. კანონით დაცული ადამიანები ყოველთვის დაიცავენ სახელმწიფოს. მანამდე კი, ვიდრე არსებობას განაგრძობს ( და კიდე უფრო იზრდება) ის სიცარიელე, რომელსაც სახელმწიფოებრიობა ჰქვია ანუ ვიდრე ისტორიულად არალეგიტიმურ პარტიულ ხელისუფლებას არ სურს და არც შეუძლია, რეალურად, საქმით დაამტკიცოს თავისი უნარი, იცავდეს მოქალაქეთა სიცოცხლესა და ინტერესებს, მათთან ერთად მონაწილეობდეს ახალი დამოუკიდებელი საზოგადოებრივი ძალების, ცხოვრებისა და მართვის ახალი ფორმებისა და სტრუქტურების განვითარებაში და არაფერ იმას არ აკეთებს, რასაც, უკვე დიდი ხანია, აუცილებლად უნდა აკეთებდეს, მე არ შემიძლია სოლიდარული არ ვიყო მაქსიმალისტებთან, ჩემს თანამემამულეებთან, რომლებიც დღეს ქუჩაში გამოდიან სამართლის საძიებლად.

არა მხოლოდ ჩვენ, არამედ დედამიწაზე მცხოვრებმა თითოეულმა ადამიანმა უნდა შეიგნოს, რომ ყველანი ერთი ხომალდის მგზავრები ვართ. ხომალდს კი არ შეუძლია მშვიდად იცუროს, თუ მის ტრიუმში აქეთ-იქით ეხეთქება დაუმაგრებელი ტვირთი, როგორიც დღეს საბჭოთა კავშირია. სულ მციდე ღელვის დროსაც კი ტვირთი კედელს გაანგრევს და ხომალდი გადაბრუნდება.

ჩვენი ინტელიგენციის ამოცანაა, საზოგადოებას წინ დაუდგას ნორნალური და არა მრუდე სარკე, რათა ამ სარკეში დავინახოთ ჩვენი დაბადების ისტორია, ტოტალიტარიზმის ნარჩენები, და ბოლოს, დავრწმუნდეთ, რომ ყველაზე საშიში მტერი ჩვენს გარეთ კი არ არის, არამედ ჩვენშია ჩაბუდებული.

მხოლოდ მაშინ ვიგრძნობთ კვლავ ცხოვრების გემოს და სამუდამოდ გავთავისუფლდებით სიკვდილის ხიბლისგან.

1990 წელი